Vrouwenbesnijdenis: het taboe moet doorbroken worden

13 april, 2012

Als Awezan Nory (31) eenmaal op gang is gekomen, houdt ze niet op met praten. Awezan geeft leiding aan een aantal veldteams die in Kirkuk, Noord-Irak, en omgeving van deur tot deur gaan en dagelijks in aanraking komen met slachtoffers van FGM. De verhalen zijn soms bizar en vaak gruwelijk. “Een vrouw had problemen met haar schoonfamilie. De schoonmoeder vond haar voedsel niet halal omdat ze niet besneden was. De vrouw kwam onder grote druk te staan en liet zich uiteindelijk besnijden na een bevalling. Een andere vrouw had na enorme sociale druk om zich te laten besnijden geen ‘hulp’ gezocht maar de ingreep zelf uitgevoerd. De bloedingen hielden aan. Het is een wonder dat ze nog leeft.” In de praktijk worden scheermesjes gebruikt, pincetten. Awezan kent een geval waarbij een blinde vroedvrouw betrokken was.

Omdat FGM diepgeworteld is in de samenleving moeten de veldteams omzichtig te werk gaan. “Tijdens voorlichtingsbijeenkomsten praten we eerst over gezondheidsklachten”, legt Awezan uit. “Daarna is het makkelijker om tot de kern te komen maar het aller moeilijkste blijft altijd die eerste bekentenis.”

 Uit onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie van de VN bleek dat ruim 60% van de vrouwen in Iraaks Koerdistan is besneden. Hivos partner Wadi heeft jarenlang gegevens verzameld en het cijfer naar boven moeten bijstellen tot bijna driekwart. Uit de jongste  bevindingen blijkt dat FGM ook in de rest van Irak veelvuldig voorkomt. In de regio Kirkuk heeft ongeveer de helft van de vrouwen besnijdenis ondergaan.

Zo ook Awezans moeder. Zij werd als twaalf jarig meisje besneden en hield last van bloedingen en andere complicaties, ellende die ze haar dochter gelukkig heeft bespaard. Het maakte Awezan strijdbaar. Geen overbodige eigenschap aangezien de veldteams vaak lijnrecht tegen gevestigde machten indruisen en geconfronteerd worden met fikse weerstand. “Een lokale leider dreigde dat we zouden worden gestenigd als we onderzoek zouden doen”, zegt Awezan. Dat de teams erin slagen om meisjes ‘te redden’ is haar drive tegen de sociaal en cultureel diepgewortelde praktijk van vrouwenbesnijdenis.

Islam De veronderstelde relatie tussen FGM en de islam is controversieel. Hoewel de Koran geen passages over vrouwenbesnijdenis bevat, is het niet erg zinvol te suggereren dat FGM helemaal niets met de islam te maken heeft. Darojati Kusumaningtyas, kortweg Nining, wijst op de vertaling van vrouwenbesnijdenis in het Bahasa, Sunat Perempuan. ‘Vrouwenbesnijdenis verwijst hier naar een term uit het islamitische recht, sunna. Als je zegt sunna, wil dat zoveel zeggen als ‘aanbevelenswaardig.”

Nining is leidinggevende bij het Indonesische Rahima, een organisatie met een religieuze grondslag en werkzaam op het gebied van vrouwenrechten. Rahima gaat actief de dialoog aan met het religieuze establishment, de ulema, zodat ook daar meer oog is voor problemen van vrouwen. “De ulema hebben onlangs een fatwa uitgevaardigd die stelt dat vrouwenbesnijdenis ‘eerzaam’ is. Een hoofdstroming in het islamitisch recht, de Shafi’i, propageert de praktijk zelfs.” Over het motief hoeft Nining niet lang na te denken: “Ze willen de vrouwelijke seksualiteit intomen. In mijn ogen een aantasting van de menselijke waardigheid.” Volgens Nining zie je dat telkens terug in de patriarchale Indonesische maatschappij: mannen die vrouwen eronder proberen te houden. FGM is daarvan slechts één uiting. Polygamie is een andere. “Telkens druk uitoefenen op hen die een radicale draai geven aan de islam. Dat is belangrijk.” ■
Steun het werk tegen vrouwenbesnijdenis van onze partners met een donatie.

_____________________

Female Genital Mutilation

FGM komt in tientallen landen voor. In Afrika strekt de praktijk zich uit van het westen naar het oosten, met Egypte, Soedan en de gehele Hoorn van Afrika als meest beruchte plekken. Over besnijdenis in het Midden-Oosten is weinig tastbaar bewijs beschikbaar. Onderzoek, publicaties en andere bronnen duiden er echter op dat FGM wordt toegepast in Jemen, Irak, Syrië, Oman, en Saoedi-Arabië. De ingreep betekent meestal een verwijdering van de binnenste schaamlippen en de clitoris. Soms worden ook de buitenste schaamdelen weggesneden. Het onderwerp is een groot taboe in deze regio. Een taboe dat nodig moet worden doorbroken opdat vrouwen meer zeggenschap krijgen over hun eigen lichaam. Daarom is Hivos gestart met de vorming van een regionaal netwerk om onderzoeksgegevens te bundelen en effectiever druk op regeringen uit te oefenen.

Inspanningen hebben in Koerdistan inmiddels geleid tot een vorig jaar aangenomen wet tegen FGM.

_____________________

Lees ook

  • Op weg naar gelijke rechten in de Caraïben

    13/12/2018

    In 2009 werden vier transgenders in Guyana opgepakt en gearresteerd wegens crossdressing. In de rechtbank kregen ze te horen dat ze verward waren over hun seksualiteit. “Ga op zoek naar Jezus”, luidde het advies van de rechter. Nu, na negen jaar lang de wet uitdagen en de zaak aanvechten, is er eindelijk gerechtigheid: crossdressing is […]

    Lees meer

  • Hivos steunt spraakmakende documentaire over het leven van drie transgenders

    20/11/2018

    Filmmaker Koen Suidgeest en de stichting Human Rights in the Picture hebben van Hivos financiële steun gekregen om een documentaire te maken die wereldwijd ingezet gaat voor educatie en activisme op het gebied van transseksualiteit.

    Lees meer

  • Waarom we stil zijn

    16/11/2018

    Mensenrechten staan wereldwijd onder druk. Daarom doen Hivos en honderden andere organisaties van 16 tot en met 18 november mee met SPEAK! campagne.

    Lees meer