Beeld2
Hivos - Fauzan Ijazah

Ruangrupa verovert de stad

Middenin Jakarta heeft een klein kunstenaarscollectief een gezellig huis betrokken. De stad om hen heen, een van de grootste en snelst groeiende ter wereld, barst van de tegenstellingen. Er gapen gaten tussen winkelcentra en straatverkopers, wolkenkrabbers en sloppenwijken, limousines en tuktuks. Wie er is geweest, weet hoe moeilijk de Indonesische hoofdstad Jakarta te begrijpen is. Toch is dat wat Ruangrupa, vanuit haar huiselijke thuisbasis, probeert te doen.

Ruangrupa kon in 1998 worden opgericht na de val van president Soeharto. Het einde van zijn autoritaire regime betekende het begin van een socialer, liberaler Indonesië. De ruimte voor de vrije mening groeide en het politieke landschap werd diverser. Voor het eerst in de moderne geschiedenis van de grootste moslimdemocratie ter wereld kregen kunstenaars de kans om kritisch te zijn. Die grepen zij, want ook in het moderne Indonesië zijn er nog genoeg problemen op te lossen.

Kunst in de stad

Indonesië is nog altijd een arm land waar corruptie welig tiert, milieuvervuiling om zich heen grijpt en ongelijkheid groeit. Elk eiland in de archipel heeft zo zijn eigen problemen, maar nergens komen zij zo samen als in Jakarta, woonplaats van tien miljoen mensen. Tegelijkertijd is de hoofdstad een plek die nooit slaapt, vol mogelijkheden en dromen. Beperkingen, bedreigingen en chaos gaan hand in hand met kansen, groei en innovatie. Deze twee gezichten van de stad vormen de rode draad in het werk van Ruangrupa. Het kunstenaarscollectief probeert haar plek in de stad te veroveren, zoals eigenlijk iedereen dat doet in Jakarta.

Met pop-art, straatkunst en vooral veel festivals is Ruangrupa altijd zichtbaar in de publieke ruimte, om commentaar te leveren op dat wat om hen heen gebeurt. De kunstenaars stellen vragen over alles wat hen opvalt in de stad, van het overvolle openbaar vervoer en het gebrek aan speelplaatsen voor kinderen tot aan sweatshops en de macht van reclame. Door de manier waarop Ruangrupa haar boodschap brengt –vaak met humor en een beetje brutaal- is het collectief vooral populair bij jonge mensen.

Ade en zijn familie


Ruangrupa werd opgericht door kunstenaar Ade Darmawan. In de jaren ’90 studeerde hij aan de kunstacademie in Yogjakarta en twee jaar aan de Rijksacademie in Amsterdam. Na de val van Soeharto keerde hij terug naar Indonesië om samen met Hafiz, Lilia Nursita, Oky Arfie, Rithmi, Ronny Agustinus and Ade Tanesia Ruangrupa op te richten. Anders dan te doen gebruikelijk in veel Europese en Amerikaanse steden trokken zij zich niet terug in een creatieve broedplaats op een industriegebied, maar vestigden zij zich in een heel gewoon huis in een hele gewone woonwijk.

Wie het huis van Ruangrupa (RuRu voor vrienden) betreedt, ziet een gezellige chaos of een liederlijke bende. Die is er niet omdat de kunstenaars lui en rommelig zijn, maar omdat de chaos van de stad niet te begrijpen is vanuit een opgeruimd kantoor. Tussen de graffiti aan de muur, de kunstwerken en de stapels paperassen werken en leven de kunstenaars samen als een familie. Men eet samen, nodigt vrienden uit en zoekt continu contact met andere buurtbewoners, die altijd welkom zijn. Ruangrupa wil daar zijn waar het gebeurt en klein blijven; koste wat het kost voorkomen dat de familie verandert in een afstandelijk instituut zonder binding met de samenleving.

Van de straat naar de rest van de wereld

Behalve bekend om haar straatkunst en installaties in de openbare ruimte, is Ruangrupa vooral geliefd om haar festivals. Die bieden de kunstenaars de mogelijkheid zichtbaar te zijn waar zij willen, maar vooral om mensen uit heel Jakarta kennis te laten maken met de kritische, maar toegankelijke kunst van Ruangrupa. Tussen de macht van politieke pamfletten, religieuze verboden en gelikte reclames van grote bedrijven weet Ruangrupa steeds weer een plek te veroveren.

Maar het blijft niet bij de straat. De kunstenaars van Ruangrupa, Ade voorop, onderhouden warme banden met collega’s over de hele wereld en oogsten steeds meer waardering, nationaal en internationaal. Vanuit het gewone huis in de gewone woonwijk groeit de naam en de invloed van het collectief; wordt haar stem sterker. Voor Hivos is dat de reden om met Ruangrupa samen te werken. De verbeelding van kunstenaars is nodig om samenlevingen open te breken; om een klimaat te scheppen waarin ideeën vrijelijk uitgewisseld kunnen worden. Want zonder verbeelding is er geen toekomstperspectief.

Wil je ook bijdragen aan de programma's van Hivos?

Doneer nu

Op onze internationale site lees je meer over wat we wereldwijd doen voor vrijheid van meningsuiting.

Beeld2
Foto Hivos - Fauzan Ijazah