Beeld2

Indianen bewapend met bewijzen

Een filmpje van twee tapirs is het symbool geworden van de strijd tussen een groep indianen en een Argentijnse oliemaatschappij. Het is gemaakt met een nachtcamera, diep in het Peruaanse Amazonewoud. De kwaliteit laat te wensen over, maar dat de dieren aan het drinken zijn is goed te zien en te horen.

Aan de rand van de drinkplaats is een metalen constructie te onderscheiden; een van de dieren likt eraan. Het is een lekkende oliepijpleiding: de tapirs doen zich te goed aan sterk vervuild water. De oliemaatschappij wilde het niet geloven, maar het is echt zo. Tot halverwege de jaren ’60 trokken alleen missionarissen diep genoeg het Amazonewoud in om de indianen van Noord-Peru tegen te komen. Niemand anders had interesse in het zeer afgelegen gebied tussen de rivieren Pastaza, Corrientes en Tigre, laat staan mensen met nachtcamera’s. De ontdekking van een reusachtig olieveld veranderde alles. Het leefgebied van de indianen werd, zonder dat zij enige inspraak hadden, omgedoopt tot ‘olieconcessieblok 1AB’, waarna een oliemaatschappij het bos introk, wegen bouwde, pijpleidingen legde en met boren begon. Niet lang daarna ontstonden de eerste problemen.

Ziek

Bij het winnen van olie worden enorme hoeveelheden afvalwater geproduceerd. Tegenover elk vat dat wordt opgepompt, staan negen vaten ernstig vervuild restwater. Het bevat hoge concentraties van koolwaterstoffen en zware metalen, zoals lood, cadmium, kwik en arseen. Als mensen het op de een of andere manier binnenkrijgen, kan dat leiden tot een schrikbarend aantal ernstige gezondheidsproblemen. Kanker is de belangrijkste, maar ook psychische stoornissen en genetische misvormingen zijn niet uitzonderlijk. In de eerste vier decennia van de oliewinning, werd het restwater simpelweg geloosd in de dichtstbijzijnde rivier.

De inheemse groepen die leven in het noorden van Peru, weten precies hoe gevaarlijk het afvalwater van de olie-industrie is. Decennialang hebben zij zich verzet tegen de vervuiling van hun drinkwater. Pas in 2006 leidde een grote opstand ertoe dat Pluspetrol, de oliemaatschappij die werkt in blok 1AB, het restwater begon te injecteren in diepe aardlagen, in plaats van het te dumpen. In een studie uit datzelfde jaar van het Peruaanse ministerie van Gezondheid, bleek hoe groot de aangerichte schade al was. Gemeten werd dat 98 procent van de Achuar indianen, één van de volkeren in het olieblok, teveel cadmium in hun bloed had. In het bloed van twee op de drie Achuar-kinderen werd teveel lood gevonden.

Verantwoordelijkheid

Dat het afvalwater nu beter wordt verwerkt, betekent niet dat het leefgebied van de indianen nu schoon is. Het opruimen van veertig jaar vervuiling blijft een probleem. In 2006 werd overeengekomen dat Pluspetrol alle vervuiling, ook die van zijn voorganger, moet opruimen. Het bedrijf heeft sindsdien echter weinig ondernomen, en is zijn afspraken allesbehalve nagekomen.

Wat Pluspetrol wél gedaan heeft, is volgens de indianen, die tegenwoordig zelf inspecties uitvoeren, van slechte kwaliteit. Het bedrijf probeert op alle mogelijke manieren onder de verantwoordelijkheden uit te komen. Met een legertje aan advocaten worden alle uitspraken die nadelig uitpakken voor het bedrijf aangevochten. Geen enkele andere oliemaatschappij heeft interesse om de exploitatie over te nemen als daarbij de verantwoordelijkheid hoort om oude vervuiling op te ruimen. Pluspetrol weet dat, en dreigt keer op keer te vertrekken wanneer de Peruaanse overheid voet bij stuk dreigt te houden. Tegenover die chantage staat Peru machteloos.

Tapirvlees

Een berucht voorbeeld van de sabotagetechnieken van Pluspetrol is het ter discussie stellen van onderzoek dat wijst op de relatie tussen lekkages en gezondheidsproblemen. Een van zulke onderzoeken, recent uitgevoerd in opdracht van FECONACO, een federatie van verschillende inheemse groepen uit Noord-Peru, toont aan dat inmiddels bijna 80 procent van de bevolking ziek is geworden als gevolg van lood en cadmium in eten en drinken.

Een van de voorbeelden van vervuild eten dat wordt opgevoerd is tapirvlees. De indianen weten al jaren dat de dieren drinken uit vervuilde bronnen, maar volgens Pluspetrol was dat onmogelijk: de tapirs zouden vervuild water juist vermijden. Het filmpje van de nachtcamera maakte nog langer ontkennen onmogelijk. Het is uit 2014 en laat goed zien hoe de strijd tegen bedrijven als Pluspetrol in de toekomst gevoerd zal moeten worden: in het kleinste detail en met onomstotelijk bewijs. De afgelopen drie jaar was Hivos betrokken bij het CoCooN programma, waarbinnen wetenschappers onderzoek deden met zo’n 300 inheemse leiders en milieuactivisten uit diverse Amazonelanden. Zij onderzochten de juridische mogelijkheden en de meest effectieve politieke belangenbehartiging, maar zochten ook oplossingen voor hele concrete vragen: hoe monitor je de olielekkages efficiënter via google-maps, hoe meet je simpel en goedkoop de waterkwaliteit?

Successen

Gewapend met de kennis- en ervaringsuitwisseling die het CoCooN programma organiseerde, zijn de indianen uit de Amazonelanden nu beter in staat om hun territorium en hulpbronnen te verdedigen. In 2014 ging dat gepaard met veel tegenslag en grootschalige protesten, maar ook met belangrijke successen. Zo baseerde de Peruaanse milieudienst zijn officiële klachtenrapport jegens Pluspetrol op 93 olielekkages die door de inheemse groepen zelf in kaart zijn gebracht. De indianen hebben daarmee een belangrijke slag gewonnen. Nu hun eigen metingen voor het eerst serieus worden genomen, voelen zij zich gesterkt om met hun eigen kennis en kunde de bewijsvoering sluitend te maken.

Wil je ook bijdragen aan de programma's van Hivos?

Doneer nu

Op onze internationale site lees je meer over wat we wereldwijd doen voor transparantie & verantwoording.

Beeld2