Beeld2
Foto: Hivos-Mohamed Mambo

Hoe Dinah eerst vakvrouw, toen voorbeeld werd

Toen Dinah weduwe werd, begonnen de problemen. Ze bleef alleen achter met dertien kinderen en een stukje grond. Haar zwager, die het land in de familie wilde houden, eiste dat zij met hem zou trouwen. Alleen zou ze de akkers toch niet kunnen bewerken, dacht hij. Toen Dinah weigerde, sloeg hij de tanden uit haar mond en joeg haar van het land. Ze bleef berooid achter. Een simpele cursus veranderde haar leven. Dinah woont in Bwambo, een piepklein bergdorpje in het noordwesten van Tanzania, dicht bij de Kilimanjaro en de Keniaanse grens. Het is er koel en groen, de omstandigheden voor landbouw zijn ideaal. Maar, zo vruchtbaar als Bwambo is, zo afgelegen is het ook. Het slingerende weggetje naar het dorp is alleen met een terreinwagen begaanbaar. Openbaar vervoer is er niet.

De weg omhoog

Ondanks dat Bwambo ver weg is van alles, vond Dinah na de mishandeling de weg naar een rechtbank, waar ze een zaak aanspande om haar land terug te krijgen. Dagenlang had ze op straat geleefd, zonder eten. Haar kinderen waren gestopt met school om te gaan werken. Verminkt door de klappen en gebroken door het verlies van haar man verscheen ze voor de rechter. Ze won.

Het teruggewonnen land was Dinah’s enige kans op een nieuw leven, maar ze had geen idee wat ze er mee aan moest. Op de boerderij had ze altijd alleen maar meegewerkt; haar man maakte de dienst uit. De door Hivos georganiseerde ‘Gender Action Learning Systems’ (GALS) training veranderde dat: Dinah kreeg het vertrouwen dat nodig is om zelf beslissingen te nemen en ontwikkelde een langetermijnvisie. Het kostte haar minder dan een jaar om de boerderij weer winstgevend te maken.

Lusten en lasten

Het gebrek aan macht, ervaring en zelfvertrouwen dat Dinah parten speelde, is een groot probleem in heel Oost-Afrika, en niet alleen voor vrouwen. Op veruit de meeste boerenbedrijfjes in de regio groeit groente en fruit voor eigen gebruik, is (melk)vee aanwezig en wordt daarnaast een ‘cash crop’ als koffie of banaan verbouwd om geld te verdienen. Maar ondanks dat vrouwen minstens zo hard meewerken op de plantages, beslissen mannen hoe het geld wordt besteed. GALS trainingen veranderen dat.

De trainingen zijn er niet alleen omdat het principieel onjuist is als vrouwen niets te vertellen hebben, maar ook omdat de productiviteit van die bedrijfjes achterblijft als vrouwen niets anders doen dan meewerken. Als de man het verdiende geld besteedt, hebben vrouwen immers nauwelijks iets te winnen bij een betere kwaliteit van de gewassen of een grotere oogst. Bovendien leert de ervaring dat vrouwen het inkomen van de familie het liefst besteden aan onderwijs en gezondheidszorg. En niet aan de kroeg.

Trainingen die oog hebben voor de rol van vrouwen, zoals GALS, blijken economisch zeer succesvol. In een onderzoek onder koffieboeren, bleek dat een ‘gewoon’ ondersteuningsprogramma de inkomens van boerenfamilies verhoogde met gemiddeld 24 procent, terwijl families die ook het genderprogramma volgden 44 procent meer gingen verdienen.

Olievlek

Dat vrouwen als Dinah een gelijkwaardigere positie krijgen is belangrijk voor boerengezinnen in Oost-Afrika, en voorwaarde om ook op andere terreinen winst te boeken. Boeren in de regio werken niet altijd samen, jongeren hebben nauwelijks interesse in het boerenleven, goedkope mest en energiebronnen worden te weinig benut en er is niet genoeg kennis over simpele landbouwtechnieken. Kortom: om van boerenfamilies boerenbedrijven te maken, is nog veel werk te doen. Het 4s@scale programma, een ambitieus initiatief van Hivos en koffiehandelaar ECOM, wil alle bovengenoemde problemen tegelijkertijd aanpakken.

4s@scale is in 2013 begonnen met het opleiden van niet minder dan 90.000 boeren en hun families tot betere vakmensen. Minstens de helft van hen moet vrouw zijn of jonger dan een bepaalde leeftijd. Deelnemers krijgen GALS trainingen, maar worden ook onderwezen in de fijne kneepjes van het boerenvak. Zij leren bijvoorbeeld hoe en wanneer je het beste kunt snoeien. Of: hoe je gebruik maakt van compost. Deelnemers krijgen daarnaast tegen aantrekkelijke prijzen toegang tot biogasinstallaties, waarmee schone, goedkope energie kan worden opgewekt en het land kan worden bemest. Ten slotte wordt boeren geleerd hoe zij betere prijzen kunnen krijgen voor hun waar door samen te werken in coöperaties.

Omdat verwacht wordt dat de boeren die meedoen significant meer zullen gaan verdienen, wordt voor de trainingen een kleine bijdrage van hen verwacht. Op die manier kunnen de organisaties die de trainingen verzorgen, winstgevend worden en kan de methode zich als een olievlek uitbreiden, zonder verdere hulp van donoren.

Vakvrouw wordt trainer

Het 4s@scale programma, voorlopig gericht op koffieboeren, werkt volgens het ‘train de trainer’-model. Boeren die een opleiding hebben genoten, worden uitgenodigd om hun kennis te delen met anderen. Mensen als Dinah vormden de inspiratie voor deze methode. De weduwe, die besloot om door te leren na de eerste cursus, ontpopte zich tot trainer. Ze is een gerespecteerde persoon in Bwambo geworden, die haar dorpsgenoten bijstaat met haar kennis over het boerenbedrijf. Leren veranderde haar leven, nu verandert zij dat van anderen. Ze lacht weer, met een mond vol nieuwe tanden.

Wil je ook bijdragen aan de programma's van Hivos?

Doneer nu

Op onze internationale site lees je meer over wat we wereldwijd doen voor duurzaam voedsel.