Koerdische dorpen verklaren zich FGM-vrij

10 juni, 2014

Geen ‘Afrikaans probleem’De Iraaks-Duitse mensenrechtenorganisatie Wadi stuitte op de schrijnende gevolgen van FGM in de Koerdische Autonome Regio door de inzet van mobiele teams. “In die tijd dacht men nog dat FGM amper bestond in Irak. FGM werd gezien als ‘Afrikaans probleem’”, vertelt Von der Osten-Sacken. “Momenteel spreekt men in publicaties over 140 tot 160 miljoen vrouwen wereldwijd die genitaal verminkt zijn. Maar Indonesië – het land met de grootste moslimpopulatie ter wereld – wordt dan niet meegerekend, en men schat in dat ongeveer 80 procent van de vrouwen hier besneden is. Tel je hier nog Irak, Iran, Oman, Jemen en Maleisië bij op, dan kom je tot de conclusie dat het aantal slachtoffers van FGM waarschijnlijk twee keer zo hoog ligt.”

Von der Osten-Sacken geeft meerdere redenen waarom het zo lang geduurd heeft voordat het bestaan van FGM in het Midden-Oosten werd erkend. “In Afrika wordt FGM zowel door moslims, christenen als heidenen gepraktiseerd. Maar ten oosten van het Suezkanaal lijkt FGM alleen voor te komen binnen de moslimpopulatie. En over het algemeen is men bang om religieuze discussies op te rakelen. Bovendien kan de VN enkel een onderzoek starten naar de wijdverbreidheid van FGM wanneer een nationale regering hiervoor openstaat. En de gezagsdragers in het Midden-Oosten willen niet dat er openlijk gediscussieerd wordt over deze kwestie. Daarnaast is er maar in beperkte mate sprake van een maatschappelijk middenveld dat FGM kan bekritiseren.”

Het is volgens Von der Osten-Sacken dan ook niet toevallig dat Iraaks Koerdistan voorop loopt in de strijd tegen FGM. “Saddam Hoessein verloor hier in 1991 de macht. Er is sprake van relatieve vrijheid.” In 2007 startte Wadi hier een handtekeningenactie die opriep om FGM wettelijk te verbieden. “Dit was een doorbraak voor Iraaks Koerdistan. Voor het eerst oefenden burgers met een petitie invloed uit op het democratische proces.” In 2011 verbood het Koerdische parlement met de introductie van wet nummer 8 verschillende vormen van geweld tegen en onderdrukking van vrouwen – waaronder eerwraak, kindhuwelijken en FGM. Volgens Von der Osten-Sacken wakkerde de introductie van deze wet het religieuze debat over genitale verminking aan. “Sommige geestelijken kwamen in verzet, en startten hun eigen petities voor het behoud van FGM”, vertelt hij.

SneeuwbaleffectMaar de strijd tegen FGM kan volgens Von der Osten-Sacken niet enkel met wetten worden gevoerd: juist burgers moeten bereid zijn de traditie uit te bannen. Zo werkt Wadi aan de totstandkoming van ‘FGM-vrije gemeenschappen’.  Dorpsoudsten en andere vertegenwoordigers van gemeenschappen worden gevraagd afstand te doen van FGM door een contract te tekenen. De mobiele teams van Wadi investeren veel tijd in het opbouwen van een vertrouwensrelatie met de dorpelingen. Daarbij besteedt Wadi niet enkel aandacht aan FGM, maar ook aan lokale noden op het gebied van gezondheidszorg en onderwijs. Zo vertelt Von der Osten-Sacken dat in één van de FGM-vrije gemeenschappen transport is geregeld voor meisjes die in alleen in een dorp verderop middelbaar onderwijs konden volgen. “We merkten later dat burgemeesters hun ambtsgenoten in omringende dorpen ervan gingen overtuigen ook het contract te tekenen. Zo ontstond er een sneeuwbaleffect.” 

“Het fascinerende van de Koerdische campagne”, vertelt Von der Osten-Sacken daarbij, “is dat mannen hierin een prominente rol vervullen. Ook hun huwelijken en seksleven lijden onder FGM, omdat hun vrouwen alle passie zijn kwijtgeraakt. Bovendien worden sommige meisjes genitaal verminkt zonder dat hun vaders er weet van hebben: de traditie wordt namelijk door vrouwen gepraktiseerd.”

In de regio’s in Iraaks Koerdistan waar Wadi campagne voert tegen FGM, is het percentage meisjes dat besneden is de afgelopen jaren drastisch gedaald. “In sommige dorpen waar vroeger alle meisjes FGM moesten ondergaan, is dit aandeel inmiddels gedaald tot 40 procent. Wij constateren dat langzaam maar zeker de houding ten opzichte van FGM, maar ook andere vormen van vrouwenonderdrukking zoals eerwraak, verandert.”

De campagne tegen FGM moet volgens Von der Osten-Sacken dan ook worden gezien als een onderdeel van een grotere strijd voor seksuele zelfbeschikking in Iraaks Koerdistan. “Traditioneel gezien komen huwelijken in deze regio – behalve in de grote steden dan – niet voort uit liefde. Het concept van het huwelijk als erotisch en liefdevol partnerschap is pas sinds een jaar of vijftien in opkomst. Tegenwoordig willen verloofde jongemannen vaak weten of hun aanstaande genitaal verminkt is. Zij willen niet dat hun liefdesleven wordt aangetast door FGM.”

De projecten van WADI in Iraaks Koerdistan en Noord-Irak ontvangen financiële steun van Hivos. Bovendien startten Hivos en WADI begin 2013 een gezamenlijke campagne tegen FGM in het Midden-Oosten en Azië. In samenwerking met Hivos organiseerde WADI dit jaar voor de tweede keer een internationale conferentie over FGM in Istanbul.

Foto: copyright Thomas von der Osten-Sacken

Lees ook

  • Op weg naar gelijke rechten in de Caraïben

    13/12/2018

    In 2009 werden vier transgenders in Guyana opgepakt en gearresteerd wegens crossdressing. In de rechtbank kregen ze te horen dat ze verward waren over hun seksualiteit. “Ga op zoek naar Jezus”, luidde het advies van de rechter. Nu, na negen jaar lang de wet uitdagen en de zaak aanvechten, is er eindelijk gerechtigheid: crossdressing is […]

    Lees meer

  • Hivos steunt spraakmakende documentaire over het leven van drie transgenders

    20/11/2018

    Filmmaker Koen Suidgeest en de stichting Human Rights in the Picture hebben van Hivos financiële steun gekregen om een documentaire te maken die wereldwijd ingezet gaat voor educatie en activisme op het gebied van transseksualiteit.

    Lees meer

  • Waarom we stil zijn

    16/11/2018

    Mensenrechten staan wereldwijd onder druk. Daarom doen Hivos en honderden andere organisaties van 16 tot en met 18 november mee met SPEAK! campagne.

    Lees meer