Responsive image
Foto: Andrea

Journalistiek bedrijven met gevaar voor eigen leven

26 juli, 2018

Hoe de helden van Nómada de democratie in Guatemala bewaken

Martín Rodríguez Pellecer is oprichter en directeur van Nómada, een onafhankelijk platform voor onderzoeksjournalistiek. Hij woont en werkt in Guatemala, een van de gevaarlijkste landen van Latijns Amerika. Met zijn team publiceert hij kritische artikelen over fraude, mensenrechtenschendingen en corruptie. Daarmee nagelt hij regelmatig hooggeplaatste figuren aan de schandpaal. “Nee, de zware jongens houden niet echt van ons”, zegt hij. Martín moet de fiets laten staan en rijdt nu in een gepantserde auto. Maar stoppen? Hij peinst er niet over.

“Wij willen mensen wakker schudden en alert maken. We willen ze laten zien hoe ons land in elkaar zit, en dan vooral aan jongeren. Dat is de volgende generatie, met wie we een betere samenleving moeten bouwen.” Martín vertelt dat 2015 een keerpunt was voor Guatemala. “Het was het begin van de tweede Guatemalteekse Lente. De procureur-generaal en de VN-commissie CICIG waren bezig met een grootschalig onderzoek naar corruptie en politieke onschendbaarheid. We deden uitgebreid verslag en er werd volop gedemonstreerd. De president moest uiteindelijk aftreden en ging dezelfde dag nog de cel in.”

Corruptie en geweld

“Guatemala is gezegend geweest met dappere journalisten, ook in barre tijden”, schetst Martín. In de vorige eeuw heersten verschillende dictators er met harde hand. Vooral tussen 1978 en 1985, toen het aantal verdwijningen op zijn top was. In totaal zijn er 45.000 mensen verdwenen en nooit meer teruggekomen, meer dan in Argentinië, Chili en Uruguay samen. Sinds 1986 is het land in theorie weer een democratische republiek, maar de praktijk is weerbarstig. In de VN-welzijnsindex bungelt Guatemala op het Amerikaanse continent onderaan, samen met Honduras en Haïti. Mensenrechtenschendingen zijn er nog steeds aan de orde van de dag en er is veel corruptie en geweld.

Voordat Martín Nómada oprichtte, had hij een andere online krant. “Wij dachten dat we journalistiek gezien goed bezig waren en interessante stukken publiceerden. ‘Echt cool’, zeiden mensen dan. Maar als ik vroeg wat ze van een bepaald artikel vonden, dan bleek dat ze eigenlijk nooit iets lazen. We hebben uitgezocht hoe dat zat en het bleek hem vooral in de vormgeving te zitten. Het zag er niet aantrekkelijk uit en de stukken waren niet laagdrempelig genoeg. Dus toen ik in 2014 met Nómada begon, wist ik dat het helemaal anders moest.”

Enfant terrible

En helemaal anders werd het. “We investeren flink in vormgeving en zorgen dat we complexe dingen goed uitleggen. Daarmee gaan we eigenlijk terug naar onze journalistieke roots: laten zien wat er gebeurt en uitleggen wat dat betekent. Nómada is het meest onafhankelijke medium in Guatemala, we zijn een soort enfant terrible. En we schrijven niet alleen, we organiseren ook feesten en evenementen om mensen op een leuke manier bij elkaar te brengen en tegelijkertijd politiek bewust te maken. Daar maken we dan weer een heel cool filmpje van, zodat iedereen mee kan kijken. Zo houden we mensen aan boord die voor die tijd helemaal niet geïnteresseerd waren in politiek.”

Nómada doet het goed. “We hebben nu een team van 20 man, onder wie 8 journalisten, inclusief mijzelf. We stellen misstanden aan de kaak, ontmaskeren corrupte politici en brengen criminele praktijken aan het licht. Het nieuws en de verhalen die we maken zijn gratis, om zoveel mogelijk mensen te bereiken. Onze financiering halen we voor een deel uit ons eigen contentbureau, waarmee we media maken voor bedrijven. Ook verdienen we geld met het organiseren van events. Daarnaast zijn we voor zo’n 40 procent afhankelijk van fondsen zoals Hivos. Hivos was trouwens onze allereerste subsidieverstrekker en we zijn ontzettend blij dat die steun er nog steeds is.”

Een staaltje ‘directe democratie’

Nómada heeft een grote schare lezers. “In Guatemala hebben ongeveer 5 miljoen mensen toegang tot internet, een derde van de bevolking. Daarvan zagen we er de eerste drie jaar elke maand 300.000 langskomen op onze website. In 2018 wordt de site elke maand zo’n 600.000 keer bezocht. En af en toe merk je dat al die mensen je een warm hart toedragen. Vorig najaar bijvoorbeeld, probeerde het Congres er een paar wetten door te drukken om zich te beschermen tegen onderzoek naar corruptie en om de eigen onschendbaarheid in stand te houden. Duizenden burgers stroomden vervolgens richting het regeringsgebouw en hebben het omsingeld. Ze hebben niemand doorgelaten, totdat het Congres de wetten had aangepast.” Martín spreekt van een staaltje ‘directe democratie’.

“Daar moesten wij natuurlijk verslag van doen, dus we gingen met vijf redacteuren naar een koffietent in de buurt, om onze aanpak te bespreken. Toen de andere bezoekers door kregen wie wij waren, begon die hele groep te scanderen: ‘Go Nómada, go Nómada!’ Ze gaven ons een staande ovatie. Kippenvel.”

Gehackt maar niet genekt

“De populariteit van Nómada stijgt. Maar dat levert ons ook vijanden op. Corrupte politici en schimmige zakenlieden proberen ons in diskrediet te brengen. Vorig jaar kwam dat tot een kookpunt, toen werd mijn Twitteraccount gehackt en ook al onze e-mailboxen en de website van Nómada gingen plat. Er kwamen bedreigingen binnen en we kregen het dringende advies om nu echt werk te maken van onze eigen veiligheid. Sindsdien rij ik in een gepantserde auto en mag ik ’s avonds niet meer alleen over straat. Niet dat dat ons tegenhoudt hoor. Twee weken nadat we gehackt waren kwamen we met een groot artikel over de president die smeergeld aannam van het leger. Wij gaan gewoon door, we laten ons niet de mond snoeren. Over een paar jaar kijken we hierop terug met een glimlach op ons gezicht!”

Lees ook

  • Op weg naar gelijke rechten in de Caraïben

    13/12/2018

    In 2009 werden vier transgenders in Guyana opgepakt en gearresteerd wegens crossdressing. In de rechtbank kregen ze te horen dat ze verward waren over hun seksualiteit. “Ga op zoek naar Jezus”, luidde het advies van de rechter. Nu, na negen jaar lang de wet uitdagen en de zaak aanvechten, is er eindelijk gerechtigheid: crossdressing is […]

    Lees meer

  • Hivos steunt spraakmakende documentaire over het leven van drie transgenders

    20/11/2018

    Filmmaker Koen Suidgeest en de stichting Human Rights in the Picture hebben van Hivos financiële steun gekregen om een documentaire te maken die wereldwijd ingezet gaat voor educatie en activisme op het gebied van transseksualiteit.

    Lees meer

  • Waarom we stil zijn

    16/11/2018

    Mensenrechten staan wereldwijd onder druk. Daarom doen Hivos en honderden andere organisaties van 16 tot en met 18 november mee met SPEAK! campagne.

    Lees meer