IS wegbombarderen is symptoombestrijding

1 oktober, 2014

Dat Nederland niet welkom was bij de door de VS aangevoerde alliantie tegen Islamitische Staat (IS) heeft veel politici in de polder klamme handen bezorgd. Doodleuk gepasseerd! Het is fascinerend om te zien hoe het bijna voltallige Nederlandse parlement vraagt om met de Amerikanen mee te mogen doen. Zonder te leren uit het recente verleden staat het bijna te trappelen om met jachtvliegtuigen een bijdrage te leveren aan het plan om IS van de kaart te vegen. En zonder zich rekenschap te geven van het feit dat een gevecht tegen extremisme met louter militair ingrijpen niet te winnen valt.

Hoewel de VS met de inval in Irak in 2003 hun aandeel leverden, is het succes van de beweging van Abu-Bakr al-Baghdadi voor een belangrijk deel te wijten aan foute politiek van regionale machten, het Syrië van Assad en post-Saddam Irak in het bijzonder. Het autoritaire bewind van de gewezen premier Nouri al-Maliki leidde tot een verscherping van religieuze scheidslijnen in de politiek, achterstelling van soennieten, desintegratie van het leger, gierende corruptie en ruzie met de Iraakse Koerden. Eigenlijk ruzie met iedereen buiten zijn shi’itische clan. Soennitische opstanden in Fallujah en Ramadi werden door de premier met geweld neergeslagen. Deze harde onderdrukking gecombineerd met sociale uitsluiting en het vervreemden van grote delen van de bevolking heeft radicalisme aangewakkerd en talloze Iraqi’s, onder wie politieke, militaire en geestelijke leiders, in de armen van IS gedreven. De beweging heeft zich kunnen nestelen in de gebieden die het meeste te lijden hebben gehad onder het uitsluitingsbeleid van met name al-Maliki. IS is met anderen woorden een gevolg van de ellende en niet de oorzaak ervan.

 
WetteloosheidUit Bagdad bereiken ons alarmerende signalen. Partners met wie wij werken melden dat door alle militaire fixatie, zwaar bewapende lokale milities weer terug zijn in het straatbeeld. Milities voor wie het intimideren en bedreigen van mensenrechtenactivisten, gewone burgers en maatschappelijke organisaties dagelijkse praktijk is. Die laatsten geven aan dat er te midden van buitensporig geweld tegen minderheden en kwetsbare groepen, zoals vrouwen, in door IS gecontroleerd gebied aandacht moet blijven voor mensenrechtenschendingen in de rest van het land. Want nu ook de Iraakse politie al haar pijlen richt op IS neemt wetteloosheid overal toe met vreselijke gevolgen. Er zijn signalen dat specifiek mensenrechtenactivisten worden geliquideerd zonder dat daar een serieus politieonderzoek op volgt. Reguliere misdaden blijven veelal onbestraft. Een blinde vlek die steeds groter wordt.  

Naast de gebrekkige capaciteit van de Iraakse overheid om grove mensenrechtenschendingen tegen te gaan maakt zij zich ook zelf schuldig aan disproportioneel geweld. Zo bombardeerde het leger onlangs een school in Tikrit waarbij 31 burgers waaronder 24 kinderen om het leven kwamen. Hierbij maakt Bagdad oude fouten. Ze vervreemdt de eigen bevolking van zichzelf en ondergraaft haar eigen legitimiteit en daarmee de basis van de zo vurig gewenste stabiliteit.  

Terug naar de polder, en wat er wél moet gebeuren. Nederlandse politici zouden allereerst wat meer beducht mogen zijn voor de beperkingen van het militaire spoor. Gezien onze traditionele nadruk op 3D, diplomacy, defence, development, is de Nederlandse regering de aangewezen partij om een brede benadering te bepleiten. Een benadering waarin mensenrechten niet bedolven raken onder een berg woestijnzand. De mensenrechtensituatie in Irak was altijd al slecht en de capaciteit om schendingen in kaart te brengen en aan te pakken zwak. Extra aandacht en capaciteit om misdaden te documenteren en de daders te vervolgen is juist nu meer dan noodzakelijk. 

Een bredere aanpak behelst ook het uit het ‘kalifaat’ losweken van soennitische leiders. Met die leiders moet je een nieuw democratisch discours op gang brengen, praten over ruimte voor federalisme en meer vrijheden voor bestuur op lokaal niveau, waardoor je een wenkend perspectief creëert. Dat is een taak voor de Iraakse regering en parlement, en diplomatieke inspanningen zouden zich bij uitstek daarop moeten richten. 

En tot slot zijn er de Iraqi’s die ondanks de oorlog de stem van recht en verzoening blijven belichamen. Denk aan maatschappelijke organisaties, die reeds hebben bewezen een belangrijke verbinder te zijn tussen verschillende religieuze, etnische en sociale groepen. Ook hen kunnen we niet missen in de strijd tegen radicalisering en extremisme maar zij dreigen het kind van de rekening te worden. 

Een bredere benadering adresseert kortom oorzaken van conflict, naast defence. Ons blindstaren op militaire actie tegen IS is daarentegen weinig meer dan symptoombestrijding.  

Zie ook:Vecht niet als een kip zonder kop tegen Islamitische Staat

Foto: Flickr cc some rights reserved by US Airforce 

Lees ook

  • Op weg naar gelijke rechten in de Caraïben

    13/12/2018

    In 2009 werden vier transgenders in Guyana opgepakt en gearresteerd wegens crossdressing. In de rechtbank kregen ze te horen dat ze verward waren over hun seksualiteit. “Ga op zoek naar Jezus”, luidde het advies van de rechter. Nu, na negen jaar lang de wet uitdagen en de zaak aanvechten, is er eindelijk gerechtigheid: crossdressing is […]

    Lees meer

  • Hivos steunt spraakmakende documentaire over het leven van drie transgenders

    20/11/2018

    Filmmaker Koen Suidgeest en de stichting Human Rights in the Picture hebben van Hivos financiële steun gekregen om een documentaire te maken die wereldwijd ingezet gaat voor educatie en activisme op het gebied van transseksualiteit.

    Lees meer

  • Waarom we stil zijn

    16/11/2018

    Mensenrechten staan wereldwijd onder druk. Daarom doen Hivos en honderden andere organisaties van 16 tot en met 18 november mee met SPEAK! campagne.

    Lees meer