Beeld2

Blog: een nieuwe Mahfouz zal er niet komen

Schermafbeelding 2016-04-12 om 14.14.52Hivos persvoorlichter Roman Baatenburg blogt vanuit Caïro

De kunstenaar als bohemien, het is het eeuwige, romantische beeld. Hoe onweerstaanbaar ook, vele kunstenaars en schrijvers zijn meer een diapositief ervan. Van Flaubert is bekend dat hij vaak lange periodes aaneen in volstrekte afzondering en kou in zijn huis in Croisset, dagen, wekenlang vrijwel niets anders deed dan schrijven. Nou ja, romantisch eigenlijk ook. Tolstoi leefde gemoedelijk op zijn landgoed Yasnaya Polyana, met vrouw en (vele) kinderen. Hij stond ’s morgens keurig om zeven uur op en deed wat gymnastiekoefeningen alvorens zich aan de zware literaire arbeid te zetten.

Daar moest ik aan denken, toen ik vandaag van mijn leraar Arabisch A. verhalen hoorde over Naguib Mahfouz, de grootste Egyptische schrijver ooit. Die was namelijk ook alles behalve bohemien maar wél schepper van de ‘Caïro trilogie’, de boeken die de stad waar ik twee weken ben voor de wereld hebben gekleurd. Als Caïro Umm al dunya is, de moeder der wereld, dan is Mahfouz haar beroemdste zoon. Waar de personages in Tolstoi’s boeken zich volgoten met wodka, maken we in Mahfouz’ boeken kennis met drugsdealers, geilaards, zuipschuiten en dieven. Sayyid Ahmed Abd al-Jawad, de autoritaire pater familias in het legendarische drieluik, gaat avond aan avond hoeren en snoeren op een boot in de Nijl en zinkt al shisha rokend weg in een eeuwig durend lijkende roes. De zachte kussens en de wulpse bewegingen van de welgevormde courtisanes doen de rest.

En de Egyptische Nobelprijswinnaar zelf? Die leidde een onberispelijk leven en heeft z’n hele leven gewerkt als ambtenaar! Onder meer bij het ministerie van Onderwijs, en bij Cultuur, waar hij later directeur werd. Zijn stoffige ambtenarenbestaan schudde hij thuis tijdelijk van zich af om vervolgens een adembenemende fantasiewereld binnen te treden, en stipt vier uur lang met wat glaasjes muntthee erbij te slijpen aan meesterwerken zoals De Suikersteeg en Tussen twee Paleizen. Was hij na 240 minuten nog midden in een zin, dan legde hij zijn pen gedecideerd neer en ging naar bed. “Artikelen voor de krant schreef hij ook, maar die waren ontzettend tam”, zegt A.

In zijn boeken daarentegen nam hij alle ruimte voor maatschappijkritiek, politiek, sociale kwesties en taboes zoals homoseksualiteit. Ofschoon de Mufti van al-Azhar, de hoogste religieuze autoriteit, de banvloek uitsprak over een van zijn werken, mocht Mahfouz ongestoord blijven schrijven. Nasser legde hem niets in de weg, gebruikte hem zelfs als dekmantel voor zijn repressieve bewind. Hoezo is er mijn land geen vrijheid van meningsuiting? U kent Mahfouz toch? Cairo’s bekendste zoon was boven God, Allah en Gebod verheven. Onaantastbaar. We schrijven april 2016 en Egypte zit in een post revolutionaire depressie. Een nieuwe Mahfouz zal er niet komen. Alles wat in zijn schaduw staat of wil staan crepeert of slikt de woorden in. Al-Sisi wekt niet eens de schijn ook maar een dekmantel te willen dragen. Wat rest is fantasie en een beetje creativiteit.

Foto CC: Gigi Ibrahim (https://www.flickr.com/photos/gigiibrahim)

Vrijheid van Meningsuiting