Advies: meer vrijheid in Midden-Oosten is mogelijk

27 juni, 2011

Nu mensen van Casablanca tot Caïro, van Sanaa tot Deraa bevrijd lijken van diepgewortelde angst is er een ongekende window of opportunity voor democratische verandering. De vraag is nu hoe Nederland en de EU de transitie naar een vrijer en democratischer Midden-Oosten zo effectief mogelijk kunnen ondersteunen.

MaatschappijAan de vooravond van het debat in de Tweede Kamer publiceerde de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in antwoord op die vraag een beknopt en leesbaar advies.

Kern van het AIV-advies is volgens Hivos dat steun aan maatschappijopbouw een essentieel onderdeel van de Europese betrokkenheid bij de transitie zou moeten zijn. ‘Het Nederlandse beleid zou zich moeten richten op versterking van een onafhankelijke civil society in de Arabische regio’, zo constateert de Raad. ‘Een krachtig maatschappelijk middenveld helpt vrijheid, gerechtigheid en democratie te bevorderen’. Veel duidelijker kan het niet worden gesteld.

Door intensiever gebruik te maken van het door medefinancieringsorganisaties reeds opgebouwde netwerk in de betreffende landen, door het nauw betrekken van vrouwenorganisaties en het verder ontwikkelen van vernieuwende projecten van Nederlandse actoren kan de macht van de volksmassa’s op de pleinen geïnstitutionaliseerd worden. Hivos merkt op dat gedoseerde maar solide meerjarige steun op verschillende vlakken nuttiger is dan grootschalige incidentele financiering van projecten.

MachtAlarmerend is de vaststelling van de Raad dat vrouwen in Egypte niet bij de grondwetsherziening worden betrokken. Hivos ziet dit als een waarschuwing en tegelijkertijd als een aanmoediging om alles op alles te zetten ter voorkoming van uitsluiting van vrouwen in het constitutionele proces. Wij doen door samen te werken met organisaties zoals el-Karama (Egypte), OFWI (Irak) en AMAL (Irak). Als vijftig procent van de bevolking aan de zijlijn blijft staan wordt democratie, zoals Hibaaq Osman van el-Karama terecht opmerkt, hypocrisie.

Het uitsluiten van groepen in een vergevorderd patronagesysteem waarin machtige mannen steun krijgen in ruil voor gunsten is een grote maar lang niet de enige zorg. Nauw hiermee samen hangt de volkomen dichtgeslibde, van corruptie en bureaucratie doordrenkte economie. Hervorming van de economie en het steunen van particulier initiatief zal meer kans van slagen hebben indien er een aantrekkelijk perspectief aan de horizon lonkt.

Lidmaatschap van de EU, zoals voor de voormalige communistische landen in Centraal en Oost Europa, is niet aan de orde. ‘Veel belangrijker dan het geven van geld’, zo schrijft The Economist (23 juni), ‘is de bereidheid om vrijhandel aan te bieden.’ Want in weerwil van mooie beloftes weigert de EU om handelsbelemmeringen weg te nemen, vooral waar het gaat om agrarische producten. Wat dat betreft zijn de condities voor landen in sub-Sahara Afrika een stuk gunstiger dan die voor Noord-Afrika. Het is zaak dat deze ongelijkheid wordt opgeheven.

Waar het gaat om kredietverlening komt de AIV met een interessante observatie. Hij signaleert dat Wereldbankpresident Zoellick kredietverlening aan de not for profit sector overweegt, om de capaciteit te versterken van maatschappelijke organisaties die werken aan transparantie en het afleggen van verantwoording. Hivos sluit zich van harte aan bij de aanbeveling om dit veranderde beleid van de WB te steunen.

KennisGezien het stormachtige karakter van de ontwikkelingen in de regio wil Hivos tot slot met klem wijzen op de aanbeveling om te meer te investeren in additionele expertise en analysecapaciteit. Het verkrijgen van gedegen kennis over snelle en complexe ontwikkelingen in de regio is onder meer mogelijk op basis van inzichten van lokale denktanks in samenwerking met Nederlandse maatschappelijke organisaties.

Neem de organisatie van de Moslimbroederschap in Egypte. Lange tijd werd gedacht dat de broeders het enige alternatief zouden zijn voor seculiere dictators. Deze zienswijze impliceert dat zij een homogeen blok zouden vormen. Niets is minder waar. In één week tijd volgden twee afsplitsingen van de partij Vrijheid en Ontwikkeling (de politieke tak van de Broederschap). Vorige week richtten liberale en linkse jongeren De Egyptische Trend op uit onvrede met het conservatieve beleid van de moederpartij over de rol van religie in de politiek en samenleving. Dit is niets minder dan een politieke aardverschuiving. Gisteren kwam daar een nieuwe afsplitsing bij, die van de Pioniers.

Veel wijst erop dat meer nieuwe politieke partijen en maatschappelijke organisaties (religieus, liberaal, links, nationalistisch, etc) zullen ontstaan die de belangen en ambities van de jongeren gaan verwoorden en vertegenwoordigen. Een dynamiek die vraagt om studie, analyse en duiding.

Dit alles zal eraan kunnen bijdragen dat vrijheid, gerechtigheid en democratie in het Midden-Oosten het niveau van academische begrippen zullen ontstijgen en dagelijkse realiteit worden.

Petra Stienen, publiciste en adviseur democratisering, diversiteit en diplomatie, gaf in het programma Ochtendspits haar visie op de huidige situatie in Egypte. Ze sprak onder andere over Hivos en partner el-Karama. De uitzending is hier te bekijken.

Lees ook

  • Column: Vrije ruimte

    17/12/2018

    Hivos jubileert dit jaar, een halve eeuw van vernieuwingsdrang en strijd voor sociale rechtvaardigheid. Het is tegelijk een goed moment voor reflectie. Wat is onze rol in deze roerige tijden waarop populistische en autocratische leiders zo’n groot stempel drukken?

    Lees meer

  • Op weg naar gelijke rechten in de Caraïben

    13/12/2018

    In 2009 werden vier transgenders in Guyana opgepakt en gearresteerd wegens crossdressing. Nu, na negen jaar lang de wet uitdagen en de zaak aanvechten, is er eindelijk gerechtigheid: mede dankzij de inspanningen van Hivos en partnerorganisaties is crossdressing niet langer strafbaar in Guyana.

    Lees meer

  • Een bijzondere nalatenschap

    10/12/2018

    Eddy Cohen uit Amsterdam liet na zijn overlijden een flink vermogen na aan drie goede doelen, waaronder Hivos. Om hem te eren hebben we een bankje geadopteerd in het Vondelpark, in het Rosarium.

    Lees meer