Nienke Blauw & Astrid Helder

12 Vrouwen stelden op zondag 21 september 2008 de 200 bezoekers van het Seeds of Change festival in Rotterdam lastige meerkeuzevragen over de Millenniumontwikkelingsdoelen (MDGs) en duurzame ontwikkeling. Als ambassadrices van de eerder genoemde thema’s waren zij tijdens het festival aanwezig om mensen te laten zien dat de MDGs helemaal niet zo onhaalbaar zijn en hoe je dit op een duurzame en kleinschalige manier kan doen. Achteraf kregen de dames veel complimenten voor hun presentatie. Ook de publieksactie van COS Rijnmond & Midden Holland waarbij Rotterdammers werden aangespoord om woorden in zaden om te zetten kreeg positieve reacties. Er werd zelfs geopperd om hier een vast terugkerend ritueel van te maken. Er waren 50 bomen aanwezig voor iedereen die actie wilde ondernemen. Aan het einde van het festival waren er geen bomen meer over! Met andere woorden: Rotterdam is een klein bos rijker en laat zien dat Rotterdammers ook betrokken zijn bij het Earth Charter en het behalen van de Millenniumdoelen. Deelname aan het ‘Seeds of Change Festival’ is dus zeker geslaagd te noemen.

Voorbereiding ambassadrices voor festival

Ter inhoudelijke voorbereiding gaf COS Rijnmond & Midden Holland de vrouwen tijdens 4 cursusdagen meer informatie over de MDGs, duurzame ontwikkeling (DO) en het Earth Charter. 9 van de 13 vrouwen waren al bezig met een project in een ontwikkelingsland (en daarmee het levende bewijs dat je op een kleinschalige manier kan bijdragen aan de MDGs). De 9 dames zijn bezig met projecten in Suriname, Somalië, Nigeria, India, Burundi, Ethiopië, Curaçao, Indonesië en Ghana. Vandaar dat tijdens deze cursusdagen dieper in is gegaan op de 3 eerder genoemde thema’s en wel onder de titels: armoede, gezondheidszorg, onderwijs en water. Hierbij werd steeds gekeken naar de relatie van de MDGs met duurzame ontwikkeling en met hun eigen project.

Zaterdag 30 augustus 2008

De verschillende culturele, economische en sociale achtergronden van de vrouwen gaven vaak een extra dimensie aan de inhoud en oefeningen tijdens de cursusdagen. Tijdens de eerste dag (zaterdag 30 augustus 2008) werd besproken wat armoede nu precies inhoudt. Armoede kun je op verschillende manieren definiëren en is niet alleen maar een gebrek aan geld! Eén van de cursisten vertelde toen dat in Suriname bepaalde mensen geschokt waren om te horen dat zij arm waren omdat zij onder de armoedelijn van 1$ per dag leefden. Voordat deze lijn was ‘getrokken’, hadden zij niet het idee dat zij arm waren of minder hadden dan anderen. Dat was gelijk ook aanleiding om over relatieve vormen van armoede te praten en op welke vlakken mensen ‘arm’ kunnen zijn (kennis, gezondheid, aanwezigheid natuurlijke bronnen etc.). Na de verschillende facetten van armoede te hebben bekeken, kregen de vrouwen ook voorbeelden van hoe je het aan kunt pakken op verschillende niveaus (internationaal, nationaal, lokaal en individueel). Op een individueel niveau zijn de vrouwen natuurlijk al actief doordat zij met ontwikkelingsprojecten bezig zijn in het Zuiden en daarmee vaak ook voor werkgelegenheid zorgen. Wat toch wel vaak lastig is is om te kijken hoe het project zelfstandig terugkerende kosten zoals salarissen kan betalen. Tips hiervoor werden gegeven zoals het runnen van een bakkerij of een moestuin aanleggen.

Deze cursusdag werd afgesloten met een brainstorm over wat voor presentatie de dames konden gaan houden. Ideeën kwamen naar boven zoals dat het publiek uitgedaagd moest worden, multimediaal, met stemkastjes, muziek op gerecyclede items, een zwembad met een smeltende ijsschots, rad van fortuin met de MDGs, condooms uitdelen in 8 verschillende kleuren die de MDGs representeren en ook een battle of the sexes. Afgesproken om de volgende keer daar verder mee te gaan en een aantal definitieve ideeën uit te kiezen. Ook krijgen ze als huiswerk mee om te kijken naar hun eigen project en hoe het kan bijdragen aan armoedebestrijding en gezondheidszorg. Vraag daarbij is dan is het project duurzaam?

Dinsdag 2 september

Twee cursisten begonnen vandaag met hun project te presenteren. Merkbaar was dat zij het moeilijk vonden om toe te geven wanneer hun project nog niet helemaal duurzaam was. Dan werd toch gedacht dat het project niet goed was. Uitgelegd dat als een project nog niet helemaal duurzaam is, het nog wel goed kan zijn.

Op zaterdag was al begonnen met theoretisch dieper ingaan op gezondheidszorg en de connectie met de millenniumdoelen (namelijk millenniumdoel 4, 5 en 6). Op dinsdag rondden wij dit thema af o.a. met de dvd ‘Rollback malaria’. Dit riep veel reacties op bij de cursisten. Met name over het feit dat de mensen in de documentaire hun omgeving niet goed opruimden en er enorme afvalbergen lagen vlak naast huizen, scholen en rivieren. Uit de documentaire bleek duidelijk dat het klimaat maar ook hoe mensen omgaan met de hygiëne oorzaken waren van toename van malaria. Een cursiste die actief in Suriname is, is van mening dat armoede geen reden hoeft te zijn voor een vieze omgeving en afvalbergen. In Suriname gaan er s’avonds mensen langs de erven van huizen om te controleren of het schoon is. Als dit niet zo is, dan krijgen zij een boete.

Nar aanleiding van de brainstorm van afgelopen zaterdag zijn er vier ideeën uitgekozen die uitgewerkt worden door de cursisten, namelijk een quiz, battle of the sexes, intro met hergebruikte muziek-instrumenten  en een kras-en-win actie rond de millenniumdoelen. Volgende keer presenteren zij hun idee aan de groep.  

Een cursist kwam nog met twee goede boeken rond duurzame ontwikkeling, namelijk ‘Duurzaam ontwikkelen… een wereldkans’ en ‘Cradle to cradle’. De cursisten zijn dus erg betrokken en enthousiast over duurzame ontwikkeling en komen zelf ook met input.  

Zaterdag 6 september

Vandaag is onderwijs en toegang tot water behandeld. Eerst presenteerden alle cursisten hun uitwerking van de ideeën voor het festival. Uiteindelijk werd gekozen voor een quiz over de Millenniumdoelen en Duurzame ontwikkeling. Mensen zullen antwoorden gaan geven door middel van het bekende ‘petje op- petje af systeem’. Reden dat de ‘battle of the sexes’ afviel was omdat millenniumdoel 2 zegt: mannen en vrouwen gelijkwaardig. Vandaar geen battle. Er wordt nog gekeken of iemand een introductie met hergebruikte instrumenten kan en wil geven. Verder werden de taken verdeeld door te kijken naar wie wat kan regelen en doen.

De ochtend werd gestart met in te gaan op millenniumdoel 2 (alle kinderen naar school) en MDG 3 (vrouwen en mannen gelijkwaardig). De cursisten omdat een aantal met een onderwijsproject bezig zijn, zijn goed in staat om de mogelijke oorzaken op te noemen waarom sommige kinderen niet naar school kunnen. In Nederland is ook nog niet iedereen geletterd. Ongeveer 13% van de volwassenen hebben moeite met lezen, schrijven en rekenen (1,5 miljoen mensen). Grappig was dat toen samen met de cursisten gekeken werd naar mogelijke oorzaken, een aantal overeenkwamen met de redenen waarom mensen in het Zuiden analfabeet zijn. Conclusie: Dertig jaar geleden was het voor de Nederlandse bevolking niet veel anders en hadden de mensen soortgelijke hindernissen. Ook is er gekeken naar de specifieke oorzaken van de problemen rond MDG3 (gendergelijkheid, empowerment en (politieke) participatie van vrouwen. Dingen als tradities, slechte voorzieningen en onveiligheid op school waren zaken die de vrouwen ook tegenkwamen in hun onderwijsprojecten. Als case werd onder andere de stichting FAWE (Forum for African Educationalists) besproken. Gekeken werd naar de duurzaamheid en mogelijke verbeteringen. De case ging over het beschikbaar stellen van maandverband aan meisjes. Naar aanleiding van deze case kwam een interessant gesprek op gang over wat vrouwen vroeger gebruikten en wat meisjes en vrouwen nu doen in Afrika. Dat verschilde niet veel van elkaar.  

Tweede deel van de dag ging over MDG 7. Hierbij lag de nadruk op het belang van water. Naast informatie en theorie, hebben de vrouwen onder andere hun mondiale voetafdruk bepaald op het gebied van hun gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Als opdracht kregen de cursisten mee om opnieuw naar hun project te kijken en te zien of zij nog iets zouden willen wijzigen na aanleiding van alle theorie. Verder werd gevraagd of zij een posterpresentatie van hun verduurzaamde initiatief konden maken. Deze wordt dan tentoongesteld op panelen tijdens het festival.

Dinsdag 9 september

Twee cursisten presenteren hun verduurzaamde project. Eén is bezig met een onderwijsproject en gaat daarbij zorgen voor computers in Burundi. Zij had goed nagedacht over waar de computers gekocht zullen worden, namelijk in Burundi. Op de langere termijn wil zij kijken naar het geven van onderwijs over het milieu. Het enige waar zij geen oplossing voor wist waren de vliegtuigvluchten. Het planten van een boom compenseert dit een beetje. Een andere vrouw presenteerde de activiteiten van haar stichting die in Ethiopië bezig is. Zij richten kippenboerderijen op voor vrouwen zodat zij inkomsten hebben en in hun basisbehoeften kunnen voorzien. Op economisch en ecologisch gebied hoefde zij niet veel aanpassingen te maken omdat de vrouwen een inkomen er mee verworven en het project niet echt milieuvervuilend is. Alleen sociaal vond zij nog moeilijk om te benoemen. Daarbij gaven wij aan dat het natuurlijk bijdraagt aan iemands zelfvertrouwen en sociale status als zij in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien.

Om de theorie over millenniumdoel 7 ook eens in de praktijk te zien, is de documentaire Water4Life bekeken. De dvd draait rond de medewerkers van de multinational DSM die een oplossing probeerden te bedenken voor het mondiale drinkwater-probleem.

Deze avond werd afgesloten door met z’n allen te kijken naar de definitieve inhoud voor de deelname aan het Seeds of Change festival. De bijdrage van de Vrouwen voor Verandering, zoals de cursisten zijn gedoopt voor het festival, zal bestaan uit het volgende:

- expositie met posterpresentaties van hun duurzame projecten

- ‘kras & win’-quiz. Drie dames lopen tijdens de pauze rond met een rugzakje en een rood vlaggetje erop om bezoekers vragen te stellen over de MDGs. Hebben zij alle vragen goed dan krijgen zij een gloeilamp-setje die het Rotterdam Climate Initiative aan ons beschikbaar heeft gesteld.

- Presentatie door alle cursisten over de millenniumdoelen en duurzame ontwikkeling in de vorm van een quiz. Antwoorden worden gegeven door het publiek aan de hand van het ‘petje op/ petje af’ -systeem. Winnaar krijgt een duurzaam kadootje.

Afgesproken is dat drie dames een quiz maken met meerkeuze vragen die aan bezoekers in de pauze gesteld worden. Een andere groep dames gaat aan de slag met het bedenken van vragen voor de quiz tijdens het plenaire gedeelte. En een andere groep gaat nadenken over de inleiding. Een aantal posterpresentaties waren al klaar. De andere posters zouden aan het einde van deze week worden ingeleverd. De cursisten merkten wel op dat ze veel moesten doen in zo’n korte tijd.

Dinsdag 16 en donderdag 18 september- generale repetitie-dagen

Op dinsdag kwamen alle cursisten bij elkaar om de inhoud van de verschillende onderdelen in elkaar te zetten. Hiervoor zijn ze allemaal in drie groepen een uur bij elkaar gaan zitten om te kijken wat iedereen bedacht had en om het definitief te maken. Daarna heeft per groep een vertegenwoordiger het onderdeel gepresenteerd. Ter afsluiting hebben alle cursisten nog een certificaat gekregen voor hun deelname aan dit project.

Donderdag was een korte avond. Het hele programma is nog een keer doorgelopen en het draaiboek is besproken (wanneer doet wie wat etc). Afgesloten is met een heerlijk buffet. De dames zijn er duidelijk klaar voor!

Zondag 21 september – Seeds of Change festival

Centraal tijdens het Seeds of change festival stond het Earth Charter. Op de eerste etage van Bioscoop Cinerama vond het Seeds of Change festival. In de foyer stonden een aantal panelen van de ‘Seeds of Change Expositie’. Ook was in de foyer een uitgebreide informatiemarkt met organisaties als de Dialoog Academie, het Vredesmuseum, Amnesty, UNOY, COS Rijnmond & Midden Holland, Kosmopolis Rotterdam. Als publieksactie had COS Rijnmond een uitnodiging verstuurd aan 1000 Rotterdammers (waaronder ook veel bedrijven) waarbij mensen werden opgeroepen met echte ‘seeds of change’ bij te dragen aan het Earth Charter. Bij de uitnodiging zaten twee zakjes met zaden. Eén van een inheemse boom en één van een tropische boom. Zoals vermeld stond op de uitnodiging, kregen mensen een drankje en een boompje als zij de zaden symbolisch aan de Vrouwen voor Verandering teruggaven om zo hun woorden in zaden om te zetten. Als drankje konden mensen kiezen uit een alcoholische en non-alcoholische boswandeling. De Gouden Regens stonden op de tafel van COS RMH uitgestald en trok daarmee heel veel aandacht. Het maakte mensen nieuwsgierig naar de reden van deze actie. Hierdoor hebben wij heel veel mensen kunnen informeren over de Millenniumontwikkelingsdoelstellingen, duurzame ontwikkeling en het Earth Charter. Er stonden 50 Gouden Regens te wachten op een eigenaar en alle 50 zijn meegenomen! De reacties waren allemaal zeer positief:

- “excellent idea”

- “als we de kiem van verandering koesteren, zullen we in de toekomst de vruchten plukken”

- “kleuren en vormgeving [van de uitnodiging] nodigen uit tot het lezen van de enigszins kleine letters. Opzet geslaagd!”

- “Hele leuke actie. De boom komt op ons parkeerterrein in het centrum van Rotterdam.”

- “De combinatie van zaden in Nederland en daarbuiten zorgt voor de betrokkenheid die wereldwijd nodig is!”

- “Prima, symbolisch verbinding leggend tussen millenniumdoelstellingen, deze dag en de aanwezigen”

- “Erg goed idee, ook dat het kan bijdragen aan een beter klimaat”  

- “Origineel & vergt uitleg. Tastbare bijdrage”

- “Een mooi geconstrueerd nieuw ritueel!”

Wat wel duidelijk werd uit de reacties is dat iedereen het een goed idee vond met name omdat je hiermee direct in de geest van het Earth Charter en de MDGs bij kan dragen aan het klimaat. Wel vonden een aantal dat de actie wel veel uitleg nodig had. Voor het vervolg gaan we nadenken over een minder ingewikkelde actie.

Sander de Kramer (onder andere bekend van de Straatkrant) was de presentator tijdens het festival. Ruud Lubbers, ambassadeur van het Earth Charter in Nederland, hield een mooie openingstoespraak. Daarna werd de film ‘Kom in actie met het Earth Charter’ vertoond. Vervolgens ging het onderdeel ‘het Gesprek’ van start. Vier gasten hielden elk één van de uitgangspunten van het Earth Charter kritisch tegen het licht: Boeddhologe Jildi Mohamad Sjah
over I) ‘Respect en zorg voor alle levensvormen’, hoogleraar Transitiemanagement Jan Rotmans
over II) ‘Ecologische integriteit, Tweede-Kamerlid Chantal G’illard
over III) ‘Sociale en economische rechtvaardigheid’ en filosoof Henk Oosterling
over IV) ‘Democratie, vrede en geweldloosheid’. Ook Ruud Lubbers nam intensief deel aan de discussie. Chantal G’illard zei tijdens de discussie dat “rituelen zijn nodig om het Earth Charter in de praktijk te brengen”. Hierna noemde zij de publieksactie met de zaden van COS Rijnmond & Midden Holland als een goed voorbeeld van zo’n ritueel.

Tijdens het intermezzo in de pauze gingen drie Vrouwen voor Verandering aan de slag om de bezoekers te ondervragen over de Millenniumontwikkelingsdoelen. Zij waren goed herkenbaar tussen de mensen door hun rugzakjes en het rode vlaggetje er boven. Eén van de vragen was bijvoorbeeld hoeveel MDGs er zijn. Dat wist blijkbaar nog niet iedereen. In totaal hebben uiteindelijk 10 bezoekers het prijzenpakket van het RCI gewonnen.

Na de pauze begon het podiumprogramma ‘De Tuin van Erasmus’ met de vertoning van de film ‘A Wonderful World’, gevolgd door een optreden van zanger/gitarist Joseph Bangura
(Sierra Leone) met zijn band. Daarna was het de beurt aan de ‘
Vrouwen voor Verandering
’
. Eerst vertelden zij in het kort dat zij allemaal bezig waren met een ontwikkelingsproject in het Zuiden, namelijk in Suriname, Somalië, Nigeria, India, Burundi, Ethiopië, Curaçao, Indonesië en Ghana. Met deze projecten dragen zij natuurlijk bij aan het behalen van de millenniumontwikkelingsdoelen en handelen zij in de geest van het Earth Charter. Vervolgens aan de hand van een speelse quiz genaamd ‘Petje op, Petje af’ testten zij de kennis van de millenniumdoelen bij de bezoekers in de zaal. Zo werd er bijvoorbeeld gevraagd hoeveel liter water een mens per dag nodig heeft, 20 of 50 liter water. Een andere vraag was hoeveel mensen binnen Europa niet beschikken over een sanitaire voorziening. Er waren 8 vragen voorbereid maar na 5 vragen bleef er nog maar 1 man over. Deze man kreeg een cadeaubon voor Studio Hergebruik in Rotterdam. De presentatie werd afgesloten door tips te geven over hoe je duurzaam kunt leven. Allereerst door in alle opzichten (sociaal, economisch en ecologisch) goed leven te leiden, maar door er ook voor te zorgen dat anderen - waar dan ook ter wereld - dat ook kunnen doen en uw en andermans (klein)kinderen eveneens! (Gro Brundlandt). Per onderdeel (economisch, sociaal en ecologisch) werden een aantal adviezen gegeven met als doel om zo een aantal ‘seeds of change’ bij de mensen te planten. Zo gaven wij als tip om eens vrijwilligerswerk te doen en campagnes te ondersteunen die gericht zijn op het oplossen en voorkomen van conflicten in de wereld (sociale duurzaamheid). Maar ook dat je al bijdraagt aan de MDGs door korter te douchen en duurzaam te sparen en te beleggen (ecologisch). En als laatste door fair trade producten te kopen en door als bedrijf mee te werken aan maatschappelijk verantwoord ondernemen (economisch). Voor meer informatie over de duurzame projecten van de dames verwezen wij hen door naar de ‘expositie’ met de posters in de foyer.

Achteraf hoorden wij van de bezoekers positieve reacties op de presentatie. Veel mensen waren onder de indruk om een groep ‘gewone’ vrouwen te horen praten over de resultaten die zij geboekt hebben met hun kleine projecten. Na al die ‘talking heads’ (politici, managers en wetenschappers) was dat een verademing. We hadden wel wat minder tips kunnen geven. Voor sommigen kwam dit belerend over. Dit is een aandachtspunt voor volgende keer.

Na het onderdeel ‘de Tuin van Eramus’ werd het podiumprogramma afgesloten met een dialoog, getiteld ‘Universele dromen en lokale daden van jong en oud’, georganiseerd door Kosmopolis Rotterdam.

Het festival werd afgesloten met een borrel waar genodigden en bezoekers met elkaar konden napraten over hun bevindingen tijdens dit geslaagde festival.

Ruim 200 mensen bezochten het festival en de organisatie ontving na afloop vele complimenten met het verzoek om hiervan een jaarlijks terugkerend festijn te maken.