Corina Straatsma

Als helden werden ze ingehaald door een enthousiaste menigte langs de twaalf kilometer lange route door La Paz. Na twee maanden lopen, weer en wind en politiegeweld trotserend, kwam een een lange stoet vrouwen, mannen en kinderen, vermoeid en opgelucht, op 19 oktober aan in de hoofdstad. Onder luid applaus, vlaggetjes, confetti, muziek, frisdrank, broodjes en lekkernijen. De grootste manifestatie in de geschiedenis van Bolivia. In totaal waren er meer dan honderdduizend mensen op de been. “Si esto no es el pueblo, el pueblo donde esta” (als dit het volk niet is, waar is het dan wel?), werd herhaaldelijk geroepen. Als antwoord op de opmerkingen van Evo dat de mars niets te betekenen heeft en alleen gesteund wordt door de oppositie.

Tipnis park
Half augustus waren ze vertrokken, zo`n 1300 vrouwen,mannen en kinderen om hun territorium te verdedigen. De regering wil een weg dwars door hun leefgebied aanleggen en had daarvoor al een contract afgesloten met een Braziliaanse wegenbouwer. Zonder met de bewoners van het Tipnis park te overleggen, zoals de grondwet voorschrijft. De weg verbindt het noorden met het zuiden  van het land en brengt de indianen ontwikkeling, zoals toegang tot scholen, gezondheidszorg en afzet mogelijkheden voor hun producten. Dat is de redenering van de regering.  Maar  de bewoners zijn bezorgd  om de verdwijning van het bos en zijn bewoners, inclusief de dieren.  Waar moeten ze dan van leven? Verder zijn ze bang dat met de weg  kolonisten en cocaboeren hun grond gaan innemen. Evo heeft zelf ooit gezegd: “ geen bos zonder inheemse bevolking en geen indianen zonder bos”. Hij heeft deze visie blijkbaar losgelaten en heeft daarbij de steun van de cocaboeren. Coca en drugshandel is al een probleem in het park en onlangs is er een agent omgekomen bij een schietpartij tussen narco`s en politie.  De regering houdt voet bij stuk, de weg moet er komen, en dat motiveerde  de inheemse organisaties twee maanden geleden om naar La Paz te lopen.

Ellende
De eerste weken liepen ze door de hitte van het laagland, lastig voor de solidaire inheemse organisaties van het hooggebergte, die niet gewend waren aan zoveel warmte en muggen. Als president Evo toen de moeite had genomen om met de protesterende menigte te praten, had hij veel ellende voor beide partijen kunnen voorkomen. Hij stuurde liever zijn ministers, die niet in staat waren om het probleem op te lossen. De regering ging vervolgens over  op een andere taktiek, het mobiliseren van de achterban om de mars te blokkeren. In het dorpje Yocumo, stonden honderden cocaboeren gereed om te mars tegen te houden. Eenmaal aangekomen bij de blokkade, greep de politie op 25 september in. Niet om de blokkade op te ruimen, maar om met veel geweld en vernielingen het tentenkamp neer te halen en de leiders gebonden aan handen en voeten en met masking tape in bussen te stoppen richting Rurrenabaque. Daar stonden vliegtuigen klaar om ze terug naar de Noordelijke Amazone te brengen.  De regering had echter geen rekening gehouden met de solidariteit van de bevolking, die onmiddellijk de luchthaven blokkeerde. De politie liet de leiders vervolgens onder druk vrij. Beelden van de hardhandige arrestaties en gewonde leiders verschenen op de buis, op het net en in de krant. Ook toen zweeg de president. Enkele ministers en vice ministers namen ontslag en werden onmiddellijk weer vervangen. De inheemse groepen werden ondertussen van alles en nog wat beschuldigd:  ze zouden tegen het proces van verandering  zijn, wie weet uit op een nieuwe politieke beweging,  betaald door USAID en onder druk gezet van NGOs. Je zou verwachten van een regering die zich zo inzet om het land te dekoloniseren,  dat ze begrijpen dat inheemse organisaties onderdehand voor zichzelf op kunnen komen.  De mars heeft weliswaar  steun gekregen van solidaire organisaties in de vorm van kleding, voedsel, water en dekens, maar het overgrote deel van de steun komt van de Bolivianen.  Bijna overal werd de mars met open armen ontvangen, werden scholen klaar gemaakt voor overnachtingen, gaven de bewoners water, voedsel en kleding. De inheemse bevolking was hier erg van onder de indruk.

Tipnis si, coca no
Na het laagland, volgde een langzame klim naar de Yungas en daarvandaan ging het omhoog de bergen in. Kou, regen, gelukkig geen sneeuw, maar wel minder zuurstof, wachtte de groep. De gemeente La Paz zorgde voor ambulances, dekens, zuurstof en andere benodigdheden. Voor het laatste deel van de tocht hadden zich al honderden paceños verzameld bij de start om hen met veel applaus te ontvangen. En verder stond het rijen dik langs de route in de stad. Hele families en scholen waren gekomen om de groep aan te moedigen. Veel mensen, waaronder Hivos partners en Hivos medewerekers zelf, sloten zich achter aan. “Tipnis si, coca no”, klonk het overal. Si Evo quiere coca, que lo plante en Orinoca. Als Evo coca wil, laat-ie het dan thuis verbouwen (hij komt uit Orinoca). Het was een indrukwekkende en vrolijke happening. Geen vuurwerk dit keer. Bij andere demonstraties in La Paz is het altijd een herrie van jewelste, maar de groep had uitdrukkelijk gevraagd om het rustig te houden en de kinderen niet te laten schrikken.

Emancipatie
In 1990 was het de eerste keer dat inheemse groepen naar La Paz kwamen en toevallig was ik in toen in Bolivia. Het was een bijzondere gebeurtenis en het begin van de emancipatie van de laagland indianen. Het was ook voor het eerst dat laagland groepen in beeld kwamen. Maar weinig mensen hadden gehoord van Tacanas, Moxeños of Sirionas. Er was toen veel belangstelling en pers, maar lang niet zo massaal als nu. De inheemse groepen staan nu op de kaart en het behoud van Tipnis is een nationale zaak geworden. De inheemse beweging heeft de afgelopen maanden veel aan respect en sterkte gewonnen. De regering is hier niet blij mee.  Terwijl president Paz Zamora in 1990 de indianen met open armen ontving, liet president Evo het afweten. Hij was naar Cochabamba gegaan om weer eens een school in te wijden. En ook de volgende dag wilde hij ze niet in zijn paleis ontvangen. De inheemse leiders weigerden om naar een andere plek te gaan en pas `s avonds gaf Evo toe en ontving de leiders in zijn paleis. Gegeven de postities die mijlenver uiteen liggen, is het de vraag hoe de onderhandelingen zullen verlopen. Wat zeker is dat de inheemse groepen niet naar huis zullen gaan zonder resultaten. Een mars van twee maanden, die bovendien het leven heeft gekost aan twee kinderen, is niet zomaar iets. Het zal niemand verbazen als we de komende tijd weer grote mobilisaties tegemoet gaan.