ADVOCATEN VOOR MENSENRECHTEN

Het is moeilijk werken in een land waar de rechtsstaat formeel weliswaar nog bestaat, maar waar het regime critici illegaal opsluit, ontvoert, martelt of zelfs vermoordt. Zimbabwe Lawyers for Human Rights (ZLHR) probeert er het beste van te maken. Met wettelijke middelen.

Het is 31 mei 2008. Eric Matinenga, advocaat en net verkozen als parlementslid voor de oppositiepartij MDC, reist naar Buhera, een kleine stad zo'n 200 kilometer ten zuiden van Harare. Cliënten van hem zouden zijn gearresteerd. Op het politiekantoor van Buhera wordt hem de toegang tot zijn cliënten geweigerd. Als hij aandringt, wordt hij zelf gearresteerd en beschuldigd van openbare geweldpleging.

"Toen wij hoorden dat Matinenga werd vastgehouden, vertrok meteen een groep van onze advocaten naar Buhera", vertelt Tinashe Mundawarara van ZLHR. De organisatie probeert politieke gevangenen met alle wettelijke middelen bij te staan, liefst zo snel mogelijk na hun arrestatie. Dat verkleint het risico op mishandeling of marteling door politie of veiligheidsdiensten. ZLHR heeft daartoe een netwerk opgezet van advocaten die onmiddellijk in actie kunnen komen.

Matinenga werd intussen overgebracht naar de provinciehoofdstad Mutare, ruim honderd kilometer verder. Eenmaal aangekomen drongen de ZLHR-advocaten erop aan dat hij voor de rechtbank gebracht zou worden. Dit gebeurde uiteindelijk op 5 juni, ruim na het verstrijken van de wettelijke termijn van 48 uur. De rechter oordeelde dat er geen reden was om Matinenga nog langer in voorlopige hechtenis te houden.

Na één dag in vrijheid werd Matinenga op 7 juni 's ochtends vroeg in zijn huis in Harare wederom gearresteerd. ZLHR-advocaten brachten de zaak in een spoedprocedure voor het Hooggerechtshof. Deze rechters beslisten dat Matinenga onmiddellijk moest worden vrijgelaten. Dat gebeurde echter niet. Mundawarara: "De politie nam hem weer mee naar Buhera. Onze advocaten volgden de politieauto."

Het argument dat het niet vrijlaten van Matinenga minachting van het hof was, maakte weinig indruk. Sterker nog, twee dagen later brachten ze hem naar het politiekantoor in Rusape, weer honderd kilometer verder. Daar vond de politie uiteindelijk een magistraat die Matinenga, op basis van dezelfde beschuldigingen als bij de eerste rechter, wél in voorlopige hechtenis wilde nemen. De ZLHR-advocaten vochten dit besluit op constitutionele gronden aan. Toen duurde het nog ruim twee weken voordat Matinenga vrijkwam.

De zaak van advocaat Matinenga staat niet op zichzelf. "Wij hebben de afgelopen jaren veel van dit soort onwettige detenties gezien", stelt Tinashe Mundawarara. "Ook zijn mensen verdwenen, gemarteld en vermoord. Zo werd eind oktober de 72-jarige districtsvoorzitter Fildelis Chiramba van de oppositiepartij MDC gearresteerd en gemarteld, onder andere door hem in een diepvriezer te stoppen en heet water over zijn genitaliën te gieten.

Een maand later werd de internationaal gerenommeerde mensenrechtenactiviste Jestina Mukoko 's nachts in haar pyjama een auto in gesleurd en gemarteld met rubber wapenstokken. Het regime ontkende drie weken lang haar vast te houden, maar liet haar vervolgens wel ineens in een rechtbank verschijnen. Ze werd ervan beschuldigd jongeren te ronselen voor een gewapende opstand tegen de regering.

Het werk van de ZLHR-advocaten is niet zonder risico, zoals de zaak van Matinenga laat zien. "We weten dat we risico's nemen en dat het regime ons beschouwt als een vijandige organisatie. Maar ZLHR doet niet aan politiek. Wij verdedigen de rechten van alle Zimbabwanen. En dat zullen we blijven doen."