Ute Seela

Vanochtend bij het ontbijt de krant doorgenomen. ‘Census officer interviews mother living at railway track in Central Jakarta to collect data on her family’. Met een foto van de vrouw in haar hutje van spaanplaat en oude dekens. Afgelopen weekend is de nationale volkstelling begonnen. Binnen een maand moeten 231 miljoen mensen worden ondervraagd over hun persoonlijke gegevens (geboortedatum, geslacht, gezinssituatie, nationaliteit), hun huisvesting, hun opleiding en beroep. Waarschijnlijk allemaal geen ‘issue’ voor SBY, president van Indonesië en de eerste ondervraagde afgelopen zaterdag. Voor de vrouw op de foto zijn sommige vragen misschien wat lastiger. Beroep? Tsja... Geen idee of de vragenlijst een ‘n.v.t.’ toelaat. Of een ‘overig’? In het geval van ‘hoe verdien je je levensonderhoud’ heeft het bureau van de statistiek wel iets bedacht. ‘Wat heb je zoal gedaan afgelopen week?’ is één van de vragen.

Maar er zijn ook onderwerpen die gevoeliger liggen. Zo is ‘religie’ decennialang een categorie geweest waarvoor de Indonesiërs niet ‘overig’ of ‘niet van toepassing’ konden kiezen. En gekozen moest er worden. Elke identiteitskaart (nodig voor werk, huisvesting, reizen) geeft de religie van de houder aan, te kiezen uit 6 (vroeger 5) officiële religies. Voelde je je daarbij niet thuis? Dan was je automatisch moslim, tot 2006. Sindsdien mag je ‘overig’ kiezen voor op je ID, en nu voor het eerst ook in een grote survey.

In het ietwat omslachtige Bahasa Indonesia heet dat dan ‘wiens religie nog officieel erkend moet worden’. Dat brengt nogal wat uitdagingen met zich mee. In het huidige debat over godsdienstvrijheid wordt het voor de autoriteiten alsmaar moeilijker hard te maken waarom mensen met een ander geloof dit niet openlijk kunnen uiten, wanneer zij willen trouwen bijvoorbeeld. Trouwen in Indonesië is in eerste instantie een aangelegenheid ‘voor de kerk’ (de moskee etc), maar huwelijken die niet door een instantie van één van de 6 officiële religies werden voltrokken waren gewoonweg niet geldig. Intussen mogen organisaties van ‘nog te erkennen’ religies zich laten registreren om officiële huwelijken te voltrekken. Dit heeft al tot een aanzienlijke bureaucratie geleid (de lokale geloven zijn echt niet te tellen!). En het helpt trouwens nog steeds niet als partners verschillende geloven aanhangen.

Kun je dan de vraag over religie niet gewoon schrappen uit de lijst, en uit de bevolkingsadministratie in het algemeen? Gewoon iedereen laten geloven wat hij of zij wil, zonder alle bemoeienis van de staat? Iedereen die ik hier erover vraag vindt dat een wel hele grote stap.

Toch houden mijn collega’s ermee rekening dat deze census een aardverschuiving in de nationale demografie teweeg zou kunnen brengen. De categorie ‘overig’ zal worden gevuld, en vrij zeker ‘ten koste’ van de moslims waarvan tot nu toe werd aangenomen dat zijn bijna 90% van de bevolking zouden uitmaken. Elke lokale verschuiving (veelal door migratie) hebben vooral de christelijke en de moslimleiders tot nu toe aangegrepen om voor ‘Islamisering’ dan wel ‘Christianisering’ te waarschuwen. Dan vind ik het nog maar de vraag of ‘schrappen’ zo’n slechte optie is.