Bert Janssens

De zwarte meisjes naast me in het Kaapstadse Baxter Theatre joelden uitgelaten toen de jonge zwarte actrice Xolile Tsabalala Gijs Scholten van Aschat plat op z’n bek zoende. Een wat oudere blanke vrouw voor me sloeg van ontzetting haar hand voor de mond.

Het was de eerste improvisatie tijdens de opnames afgelopen zondag van De Vloer Op in Zuid-Afrika. De toon was gelijk gezet. Na afloop zou de blanke vrouw zeggen dat de wijze waarop Xolile een oudere blanke man probeerde te vermurwen voor haar “a gros thing to do” was. De zwarte meisjes juichten het lef van Xolile toe: kijk, dat durven we gewoon!

Onnodig te zeggen dat de twee keer tweehonderd toeschouwers ongekend meeleefden met onze negen acteurs tijdens de twee opnamesessies. De Zuid-Afrikaanse acteurs Xolile Tsabalala, Lindi Mashikize, Desmond Dube, AJ van der Merwe, Erica Wessels, Mncdesi Shabangu en Tinarie van Wijk-Loots werden aangevuld met Saskia Temmink en Gijs Scholten van Aschat, die zich - beroofd van een van hun voornaamste gereedschappen: de taal - bewonderenswaardig staande hielden in het Engelse taalgeweld. Want begenadigde acteurs (en redenaars!) waren ze, de Zuid-Afrikanen.

Ondersteund door Zuid-Afrikaanse tekstschrijvers had Peter de Baan opdrachten voor de improvisaties geformuleerd, die op de een of andere manier altijd het grote item van het leven in Zuid-Afrika als uitgangspunt hadden: hoe om te gaan met de ander. Neem alleen al Kaapstad. Op een klein gebied lijken totaal verschillende werelden naast elkaar te bestaan. In amper een kwartier ben je van een kraampje in de township Langa, waar geitenkoppen de enige koopwaar zijn, in de showroom van Aston Martin aan het luxueuze Waterfront.

Acteurs brengen bij het improviseren altijd hun eigen wereld en geschiedenis mee. En voor de Zuid-Afrikanen is dat in belangrijke mate een wereld van bitterheid, van schuldgevoel, van onmacht en spanning. Hoe geladen de improvisaties daardoor vaak ook waren, zwaar op de hand waren ze toch niet. Integendeel. Door de even grote als onverbloemde openheid waarmee de acteurs elkaar tegemoet traden waren de scènes behalve confronterend vooral komisch en ontroerend.

Soms ging er letterlijk een huivering door de zaal, vaak daarna gevolgd door de ontlading van een daverende lach. Al was het theater, men herkende het leven van alledag in de wendingen die de acteurs aan de scènes gaven. Kost het Zuid-Afrikanen in het dagelijks leven veel moeite om met elkaar samen te leven, in het theaterlaboratorium van De Vloer Op lieten de acteurs op een zondagmiddag in Kaapstad zien dat in ieder geval zij elkaar al spelend naar grote hoogten konden brengen. Voor even leek het of de afstand tussen de verschillende werelden overbrugd werd.

De komende week worden de scènes gemonteerd. Op woensdag 16 juni volgt de eerste uitzending op Nederland 2. Of dit het in mijn vorige blog beloofde waardige cadeau van HUMAN aan het vijftienjarige Hivos Cultuurfonds wordt weten we natuurlijk dan pas. Maar het moet wel raar lopen als het dat niet wordt. Als voorproefje zullen volgende week alvast scènes als sneak preview op de site zetten.

De Vloer Op in Zuid-Afrika is te zien op woensdag 16 en 23 juni, 23.24 uur, Ned. 2.

Op de foto: Xolile Tshabalala.