Hivos & homo-emancipatie

Wie is Hivos?
Hivos heeft sinds haar oprichting in 1968 een seculiere en humanistische, en dus niet-religieuze en niet-dogmatische, aanpak gehad in het werk met organisaties in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Hivos richt zich met nadruk op lokaal niveau en doet haar werk samen met zo’n 800 organisaties op allerlei gebieden, niet alleen op het gebied van homo-emancipatie.

Het uiteindelijke doel van Hivos is te komen tot een democratische, pluriforme wereldmaatschappij waar alle mensen - mannen en vrouwen - gelijke kansen en gelijke rechten hebben en deel kunnen nemen aan besluitvormingsprocessen. Dit is ook de basis van de humanistische filosofie: het recht op individuele zelf beschikking, inclusief zelf beschikking over lichaam en seksualiteit.

Sinds 1991 is Hivos actief op het gebied van de homo-emancipatie. De aanleiding was het steeds zichtbaarder worden van de gevolgen van hiv/aids. De wens was om snel beleid te ontwikkelen omdat de hiv-epidemie het ontwikkelingsproces in veel landen hinderde. Hivos besloot de focus te leggen op groepen die dubbel benadeeld werden door de gevolgen van hiv/aids. Homoseksuele mannen zijn zo'n groep; zij krijgen te maken met uitsluiting en stigmatisering op basis van hun seksuele oriëntatie en omdat zij in veel landen gezien werden als verspreiders van de epidemie.

Ondanks de discriminatie en vijandige houding van hun omgeving hebben een aantal homo- en bi-mannen het lef gehad om zich te organiseren. Zij namen de verantwoordelijkheid om antwoorden te vinden op de snelle verspreiding van het virus, het opzetten van preventieprogramma’s en het organiseren van zorg voor mensen met het virus. Soms groeiden deze groepen uit tot professionele organisaties die verder gingen dan de zorg voor mensen met hiv/aids. Zo ontstonden in ontwikkelingslanden de eerste lidmaatschapsorganisaties met als doel de bredere homo-emancipatie in hun landen.

In 1998 besloot Hivos om samen met Amnesty International het voor activisten uit ontwikkelingslanden mogelijk te maken om deel te nemen aan de internationale mensenrechtenconferentie van de Gay Games in Amsterdam. Hun deelname leidde tot veel publiciteit en een enorme toename van het aantal activiteiten op het gebied van homo-emancipatie in ontwikkelingslanden. Het was een doorbraak om te komen tot een echte mondiale homo-emancipatie beweging, een beweging die tot dan toe gedomineerd werd door Europa en de Verenigde Staten. Ook kwam de internationale homo-emancipatie in die periode in het vizier van diverse overheden, waaronder de Nederlandse.

Vandaag de dag…….
De situatie voor homo’s en lesbo’s is vandaag de dag nog verre van rooskleurig. De globalisering heeft veel positieve dingen gebracht, maar ook een groot aantal negatieve. Zo laat een recente survey van de International Gay and Lesbian Association (ILGA) uit januari 2008 een verontrustend beeld zien, wat betreft de strafbaarstelling van homoseksualiteit: in 7 landen kunnen homoseksuelen de doodstraf krijgen en in 76 landen staat er een gevangenisstraf op homoseksuele handelingen. De meeste van deze landen bevinden zich in Afrika en West- en Zuid-Azië.

Niet in alle landen vindt actieve vervolging plaats maar het feit dat deze wetgeving bestaat is een afspiegeling van een cultuur van homofobie, haat en sociale uitsluiting tegenover homoseksuelen, lesbiennes, biseksuelen en transgenders. Gelukkig wordt discriminatie op basis van seksuele geaardheid steeds meer als schending van de mensenrechten bestempeld. En gaat de strijd tegen stigmatisering en voor gerechtelijke vervolging met meer man- en vrouwkracht door. Inmiddels is in 49 landen anti-discriminatie wetgeving van kracht. En de mondiale homobeweging groeit. Hivos-partner ILGA omvat nu al meer dan 600 lidorganisaties uit alle continenten.

Maar door een grotere zichtbaarheid en sterkere stem van de beweging groeit ook de tegenstand: religieus fanatisme, nationalisme en totalitarisme. Ze gaan gepaard met conservatieve, fundamentalistische opvattingen die lijnrecht staan tegenover zelfbeschikking en het recht om anders te zijn. Voorbeelden hiervan zijn een gelegenheidscoalitie van religieuze leiders in Oeganda om 'de satanische praktijken van homoseksuelen uit te roeien' en de oproepen van diverse Afrikaanse leiders om homoseksuelen actief te vervolgen en te verjagen. Homoseksualiteit wordt in veel Afrikaanse landen als een koloniale uitvinding gezien. Maar onderzoeken tonen nu aan dat same-sex relaties wel degelijk bestonden vóór de koloniale tijd.

Veel Hivos-partners in Aziatische landen melden dat de sociale uitsluiting van homo’s en lesbo’s een enorm probleem is. De familie vindt het 'prima' dat iemand homo of lesbisch is, zolang er maar getrouwd wordt en kinderen uit het huwelijk voortkomen. Weigering leidt tot grote conflicten met en uiteindelijk tot verbanning uit de familie (en dus uitsluiting van het sociale netwerk), resulterend in een leven in de periferie van de maatschappij.

Genoeg voorbeelden en voor Hivos reden te meer om uitsluiting en vernedering op basis van seksuele oriëntatie de volle aandacht te geven. En om diversiteit, ook binnen de homo-beweging, te stimuleren. Hivos wil bijdragen aan de droom van een wereldwijde regen­boogcoalitie. Omdat niet elke organisatie even ver is of dezelfde ruimte heeft om zich openlijk te organiseren, is maatwerk het uitgangspunt.. De lokale activisten en groepen bepalen de agenda, Hivos faciliteert en maakt het mogelijk om hun agenda te verwezenlijken.

Wat gaat Hivos de komende jaren doen?
De activiteiten van Hivos bestaan uit het bieden van financiële ondersteuning, kennisuitwisseling, beleidsbeïn­vloeding en capaciteitsversterking. Hivos ondersteunt het accepteren en uitdragen van de eigen identiteit, het tegengaan van homofobie, het voeren van politieke strijd en het smeden van wereldwijde coalities. De support van Hivos richt zich op:

1. Creatie van een veilige omgeving
• vertrouwde en veilige omgeving voor homo’s en lesbo’s scheppen;
• beleidsbeïnvloeding voor politieke verandering en publieke bewustwording;
• positieve discriminatie voor ‘speciale’ groepen als lesbiennes, transgenders en interseksuelen;

2. Groter groeien van de mondiale homobeweging
• wereldwijde en regionale netwerken verder ontwikkelen;
• vertegenwoordiging van homo-organisaties bij de VN;
• lobby voor opname van homorechten in internationale verdragen en de uitvoering van deze verdragen bijvoorbeeld met behulp van de Yogyakarta Principles.

3. Samenwerken met andere donoren en partners
• coördinatie met gelijkgezinde donororganisaties;
• samenwerking bevorderen tussen homobeweging en andere sociale bewegingen;
• waarborgen van de bescherming van homo- en mensenrechtenactivisten.

4. Doelbewust integreren
• stimuleren van homovriendelijke projecten in onderwijs, politie, gezondheidszorg en journalistiek;
• opzetten van een netwerk van trainers die voorlichten over seksuele diversiteit;
• gebruik van ICT om het homo-emancipatie werk te faciliteren.

Het is een proces van lange adem. Resultaten kunnen niet binnen een maand of een jaar verwacht worden. Het is eerder twee stappen vooruit en dan één achteruit. Maar langzaam maar zeker veranderen dingen.

Programma
Op dit moment bestaat het Hivos homo-emancipatie programma uit steun aan:
• meer dan 50 homo-, lesbo-, bi- en transorganisaties;
• meer dan twintig HIV en Aidsprojecten met focus op homorechten en mannen-die-seks-hebben-met-mannen (MSM);
• De financiële steun bedraagt ongeveer twee miljoen euro per jaar.

Hivos streeft er naar om in ieder land waar ze werkt (32 in totaal) minimaal één homo, lesbo en/of transgender organisatie te steunen.

Resultaten
Heeft het zin? Ja, het werk dat de partners van Hivos doen heeft zin. En er zijn concrete resultaten. Een aantal aansprekende resultaten:

Voor homo’s en lesbo’s in Costa Rica is 17 mei vanaf nu een bijzondere dag. Onlangs is in dit Latijns-Amerikaanse land een decreet getekend om 17 mei officieel als Nationale Dag tegen Homofobie in te stellen. De nationale dag is het resultaat van een actieve lobbycampagne van Hivos-partner CIPAC, die al jaren strijdt voor rechten van de homo-, lesbische -, biseksuele en transgender (LGBT) gemeenschap in Costa Rica.
Lees ook: Costa stelt Nationale Dag tegen Homofobie in

Rond internationale Vrouwendag organiseerde de Coalition of African Lesbians (CAL) in Mozambique de eerste pan-Afrikaanse conferentie voor lesbische vrouwen. 75 vrouwen kwamen bij elkaar om de toenemende homohaat in Afrika te bespreken. De slotverklaring roept Afrikaanse regeringen op om discriminatie te verbieden en acties te ondernemen tegen het toenemende geweld tegenover homo’s, lesbiennes en transgenders.

Lees ook: Internationale Vrouwendag: Lesbische vrouwen in Afrika eisen verandering

In Nepal heeft het Supreme Court zich uitgesproken tegen discriminatie op basis van seksuele oriëntatie en gender identiteit. Blue Diamond Society heeft met steun van Hivos snel een project ontwikkeld om met deze uitspraak in de hand, blijvende veranderingen te implementeren in de Nepalese wetgeving. Zij doen dit door het geven van trainingen en workshops voor mensen uit de rechterlijke macht, maar ook voor advocaten, personeel bij overheden én voor manschappen van de politie en het leger. Juist van deze groep zijn veel gevallen van discriminatie, intimidatie en geweld bekend en geregistreerd met name tegenover homoseksuele mannen en transgenders.

En nog een voorbeeld: in Malawi en Zambia zijn voor het eerst of opnieuw LGBT groepen opgericht. Hivos steunt deze ontwikkeling, hoe pril dan ook.

Nogmaals: homorechten zijn universele mensenrechten. Strijden voor deze rechten heeft alles met emancipatie en ontwikkeling te maken. Daarom omarmt Hivos het thema met volle overtuiging en blijft ze dat ook doen de komende jaren.

Lees ook: Hivos en homo-emancipatie