Ute Seela

Caroline Suransky op sabbatical in Zuid Afrika

In een afgeladen zaal op de University of the Free State dineren zo’n driehonderd gasten. Mooi gedekte tafels, bloemen en kandelaars geven een speciaal cachet aan de gebeurtenis. Korte speeches en inspirerende muzikale intermezzo’s wisselen elkaar af. Maar iedereen wacht met spanning op de komst van de ‘Reitz vier’ en de vijf schoonmakers, over wie ik in mijn eerste blog schreef. Na een jarenlange, slepende zaak willen zij hun conflict vanavond ceremonieel en in het openbaar afsluiten.

Eerder vond een seminar plaats, georganiseerd door de ‘South African Human Rights Commission’. Vertegenwoordigers van de rechterlijke macht, academici, activisten en politici gaven hier hun mening over het Reitz-incident. Deze is een landelijk symbool geworden voor het aanhoudende racisme in het Zuid Afrika van vandaag.

De dag verloopt een beetje chaotisch. De leden van de ‘South African Human Rights Commission’ profileren zich zelfverzekerd en nadrukkelijk – met het morele gelijk prettig aan hun zijde. Aan één kant van de zaal zitten voornamelijk oudere anti-apartheid activisten. Aan de andere kant jonge studenten. Zo’n negentig procent van de aanwezigen is zwart. De vragen en opmerkingen van de ouderen hebben een emotionele lading. Ze refereren aan de pijn en onrechtvaardigheid die zij ervaren hebben en aan hun moedige bevrijdingsstrijd. De jongeren draaien op hun stoelen. Als zij opstaan om iets te zeggen of vragen, tonen zij eerst respect voor de ouderen. Maar er is meer:
“We thank you for all that you have done, we realize that your struggle has enabled us, the new generation, to live in freedom. But now let us have our turn, we have not lived through your personal experiences, we don’t want to dwell on Black and White, we want to find our own way forward”.

In deze zaal en ook daarbuiten draait het Zuid Afrikaanse verzoeningsproces niet alleen om zwart en blank, maar ook om generatieverschillen. Afhankelijk van hun politieke kleur, lijken jongeren met optimisme of met onverschilligheid voornamelijk vooruit te willen kijken. Maar het verleden weigert het verleden te zijn.
Daar komen ze binnen. De negen mensen, hier de ‘boys’ en de ‘workers’ genoemd, wiens leven zich de afgelopen jaren heeft afgespeeld in de schijnwerpers van de publieke belangstelling. Dani Globler, één van de Reitz jongens, loopt zichtbaar nerveus naar het verhoginkje op het podium waar de microfoon staat. De gasten onderbreken hun maaltijd.
“Die laaste maande was die aakligste tydperk van ons lewe. Ons is verwerp en verguis deur ons eie gemeenskap. Ons het diepe spyt oor ons gedrag en skade wat ons aan die UV, die werkers en die breë gemeenskap aangerig het”, zegt
Globler.

Even daarna is het de beurt aan de schoonmakers. In het Sotho spreekt Emma Koko haar dankbaarheid uit aan allen die hen geholpen hebben. Namens de groep aanvaardt zij de verontschuldiging van de jongens en de tolk zegt: “We acknowledge and accept their apology as according to Matthew 6:14. Our forgiveness goes beyond racial borders”.
De zaal klapt. De internationale pers flitst. Er zijn omarmingen, schouderkloppen, traditionele Afrikaanse vreugdekreten en kleine dansjes. De VIP’s, vooraan in de zaal gezeten, schudden de handen van de daders en slachtoffers. De rest eet zijn toetje.

Dan wordt het hele spektakel me even te veel. Ik kies voor de rust en stilte van de binnentuin van het naastgelegen International Institute for Studies in Race, Reconciliation and Social Justice, waar ik tijdelijk werk. Daar aangekomen zie ik JC en John, mijn naaste collega’s. Ook Moses, Hlumi en Phumzile, onze studentassistenten, lopen binnen.
Onder de prachtige sterrenhemel van het Zuidelijk halfrond kijken we elkaar met gemengde gevoelens in stilte aan.