Ute Seela

Caroline Suransky op sabbatical in Zuid Afrika

Hlumi, de student die me zojuist heeft opgehaald van het vliegveld in Bloemfontein, wijst naar de overkant van de straat en zegt: “Everybody wants to know where Reitz is… well… that’s it.” Ik zie een klein gebouwtje, schuin tegenover het International Institute for Studies of Race, Reconciliation and Social Justice, het instituut waar ik mijn sabbatical verlof van drie maanden ga doorbrengen op de University of the Free State in Zuid Afrika. De zon voelt loom en warm, zwarte en blanke studenten slenteren voorbij en keuren Reitz geen blik waard. Reitz is een nietszeggend bakstenen gebouwtje. Onwillekeurig denk ik aan Hannah Arendt’s rake typering van de banaliteit van het kwaad.

Twee jaar geleden was het hier anders. Een groep blanke studenten, wonend in het Reitz studentenhuis, dwong zwarte schoonmakers tot vernederende ontgroeningsachtige rituelen. Ze filmden alles met veel bravoure en zetten het daarna met achteloze arrogantie op het internet. Deze gebeurtenis groeide uit tot groot landelijk nieuws. Het werd een keerpunt in de geschiedenis van de universiteit. Het rauwe racisme van Reitz raakte een pijnlijk geraakte snaar in het land waar apartheid al jaren geleden was afgeschaft. Reitz was nog steeds overal, zij het in verschillende gedaantes.

Het is nu twee jaar later en de universiteit heeft een nieuwe rector. Professor Jonathan Jansen is ambitieus, daadkrachtig en zwart. De Reitz jongens, die door de vorige leiding eerder waren weggestuurd, mochten terugkomen, zo kondigde hij aan in zijn inaugurale rede. “Zo hebben wij onze kinderen helaas opgevoed”, stelde Jansen, “liever dan dit te ontkennen, moeten we racisme beter leren begrijpen, om het actief te kunnen bestrijden”. Niet iedereen was gelukkig met Jansen’s gebaar van ‘waarheid en verzoening’ en zo werd ook de nasleep van Reitz opnieuw landelijk nieuws, waarmee politieke topstukken en ook Aartsbisschop Tutu zich publiekelijk gingen bemoeien. De BBC maakte onlangs een korte reportage over de gebeurtenissen, te zien via deze link: http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12345773.

Tegen deze achtergrond is het ‘Institute for Studies of Race, Reconciliation and Social Justice’ ontstaan. Een instituut waar universitaire medewerkers en studenten met veel enthousiasme en toewijding recent aan het werk zijn gegaan om vraagstukken van racisme, verzoening en sociale rechtvaardigheid niet alleen wetenschappelijk te bestuderen, maar ook in dialoog bespreekbaar te maken op de campus en in de bredere gemeenschap. “Moeilijke gesprekken in een veilige omgeving”, is een van onze doelstellingen vertelt een medewerker me.

Nog geen uur op de campus en nu al ben ik hevig in gesprek met mijn nieuwe sabbatical collega’s. Zingeving en Humanisering met hart en ziel en tot in de poriën. Over een paar maanden vindt hier de jaarlijkse UvH-Kosmopolis zomer/winterschool plaats. Een goed vooruitzicht.