Mensenrechten

DEMUS wil de situatie van Peruaanse vrouwen verbeteren en verzet zich tegen het schenden van hun rechten – in het bijzonder hun seksuele en reproductieve rechten. In de 23 jaar dat de feministische ngo nu bestaat, zijn er tal van dit soort schendingen geweest. Ze zijn niet in de laatste plaats bedreven door de Peruaanse regering zelf.

Huidige misstanden

'President Fujimori liet in de jaren '90 bijvoorbeeld duizenden boerenvrouwen steriliseren', vertelt Llaja. 'Omdat ze arm en indiaans waren – én potentiële moeders van nieuwe generaties guerrillastrijders. In het binnenlandse conflict, dat in 1980 begon, maakten alle legers – óók die van de staat – zich bovendien schuldig aan verkrachting van burgers. DEMUS probeert dit soort schendingen alsnog bestraft te krijgen. Ook stellen we huidige misstanden aan de kaak. Bijvoorbeeld het feit dat meisjes en vrouwen zelden of nooit een abortus wordt toegestaan. Zélfs niet na verkrachting of als hun gezondheid in gevaar is.'

Pareja: 'Overheden verzetten zich op allerlei manieren tegen onze pogingen om problemen boven tafel te krijgen. De angst om zoveel jaren na dato tot verantwoording te worden geroepen, is groot. Net als de angst te breken met traditionele machtsverhoudingen.' DEMUS wil hierin verandering brengen. De organisatie voert studies uit naar schendingen van de rechten van vrouwen in rechtspraak, wetten, media, maatschappij en politiek. Daarvoor heeft ze een juridische, psychologische, sociale en communicatieafdeling. Discriminatie op basis van gender wordt aan de kaak gesteld. Waar mogelijk worden alternatieven aangeboden.

Neoliberale regering

Llaja is algemeen coördinator van DEMUS’ studies, Pareja coördinator van de psychologie-afdeling. Ze hopen vurig dat de aankomende verkiezingen de positie van vrouwen, indianen en armen verbeteren. In 2010 worden er lokale autoriteiten gekozen. In 2011 het congres en de president. DEMUS werkt op dit moment hard aan voorlichting die burgers moet voorbereiden op hun gang naar de stembus. 'Verandering moet vanuit de samenleving zelf komen', zegt Llaja. 'Daarom laten we via campagnes, publicaties, media-optredens en demonstraties zien waar onze neoliberale regering zich werkelijk op focust. Níet op democratie, rechtvaardigheid en gelijkheid. Wel op economische groei, die slechts een kleine elite ten goede komt. En op de belangen van politieke, economische en kerkelijke machthebbers.' De Peruaanse staat en kerk zijn volgens Llaja nauw met elkaar verweven. 'Burgers en politici laten zich leiden door de visie van conservatieve priesters en bisschoppen. Er zitten zelfs vertegenwoordigers van Opus Dei in overheidscommissies die zich buigen over kwesties als het legaliseren van abortus en het erkennen van homorechten.'

Nederlandse ministerie

Hoewel verandering van burgers zelf moet komen, helpt het als Peru's regering druk van buiten voelt. Llaja: 'Andere landen zouden bijvoorbeeld moeten zeggen dat het het schenden van de rechten van Peruaanse burgers – en de straffeloosheid waarmee dit gebeurt – belemmerend is voor het handhaven van goede economische betrekkingen met Peru.' Het is een aanbeveling die DEMUS wereldwijd aan regeringen doet. Afgelopen oktober nog tijdens een bezoek aan het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit bezoek maakte deel uit van een reis door Europa, waarbij Llaja en Pareja ook de VN-mensenrechtencommissie in Genève aandeden. Daar bespraken ze de juridische zaak Karen Llanta, warin een ziekenhuis een wettelijk toegestane vorm van abortus had geweigerd aan een jong meisje. Deze case was al eerder door DEMUS onder de aandacht gebracht bij de Interamerican Court of Justice. Die had de Peruaanse staat veroordeeld tot schadeloosstelling. 'Een ware overwinning en jurisprudentie voor volgende cases', zegt Llaja.

Seksueel geweld

Hoe lastig het ook is om vrouwenrechten op de politieke en maatschappelijke agenda te krijgen, DEMUS kan bogen op enkele successen. Pareja: 'Neem het seksuele geweld tegen vrouwen tijdens het gewapende conflict. Wij hebben ervoor gepleit dat de Peruaanse Waarheidscommissie onder “seksueel geweld” meer dan alleen “verkrachting” zou opnemen. Ons doel was dat ook de slachtoffers van andere vormen van seksueel geweld recht gedaan zou worden. Dat deze misdrijven niet onder het tapijt zouden worden geveegd. Ons pleidooi had succes.'

DEMUS beïnvloedt ook het publieke discours. Pareja: 'Vroeger werd er over seksueel geweld gepraat als een onfortuinlijke bijzaak, die vrouwen waarschijnlijk zelf een beetje hadden uitgelokt. Inmiddels zien steeds meer mensen in hoe gruwelijk deze vorm van geweld is. Mede doordat wij verkrachte vrouwen een stem hebben gegeven. Bovendien hebben we laten zien dat legers vrouwen vanuit strategisch oogpunt verkrachtten; als middel om hun tegenstanders te demoraliseren. Seksueel geweld was een oorlogsinstrument, een wapen dat structureel werd ingezet.'

Indiaanse cultuur

DEMUS werkt de afgelopen jaren steeds nadrukkelijker vanuit een 'intercultureel perspectief', vertelt Pareja. 'We doen in het arme plattelandsdistrict Huancavelica onderzoek naar schendingen van de rechten van vrouwen. Daarbij gaat het zowel om de schendingen uit de burgeroorlog als om misdrijven die ook nu nog op grote schaal plaatsvinden. Ook werken we er aan de emancipatie van vrouwen. Maar dit alles heeft alleen kans van slagen als je rekening houdt met de lokale cultuur. De vaak indiaanse manier van denken op het platteland verschilt sterk van die in Lima, waar ons hoofdkantoor staat. Zwangerschap, geboorte en seks, maar ook seksueel geweld: het wordt in deze gemeenschappen heel anders beleefd en besproken.'

Anders of niet, één ding is DEMUS duidelijk: discriminatie is een structureel probleem in alle lagen van de Peruaanse samenleving. Pareja: 'Wie arm is, wordt hier met de nek aangeken. Wie indiaan is, gemarginaliseerd. Wie vrouw is, genegeerd. En wie alle drie is? Die heeft geen leven.' DEMUS wil de mentaliteit van de Peruaanse bevolking beïnvloeden. 'Want het is eigenlijk heel simpel', zegt Llaja. 'Zolang Peruanen niet zelf een rechtvaardige samenleving eisen, zal hun regering zich daar nooit voor inzetten. En zal Peru ver verwijderd blijven van een échte democratie: één met respect voor de rechten van armen, indianen en vrouwen.'

Lees hier
meer over DEMUS.