Blogs

Ik ben inmiddels met de bus naar Kasese gereisd. Zeven uur over een goede weg, waarvan het laatste stuk door Chinezen is aangelegd. In eerste instantie was de kwaliteit zo slecht dat een Hivos-partner er op de radio over klaagde. Dit leidde tot een spontane demonstratie bij de overdracht van de weg door de Chinese ambassadeur aan de minister van Verkeer. Ongehoord! Zowel de demonstratie als het gevolg: de Chinese aannemer moest het werk verbeteren, en de bevolking voelde zich gesterkt in haar democratisch zelfvertrouwen.

Deze tweede verkiezing binnen een week komt traag op gang. Alles in het stembureau staat klaar, maar de lege stembussen mogen pas worden verzegeld als er 5 kiezers aanwezig zin om dat te controleren. Pas na een half uur komt nummer 5 opdagen. En dan wordt er eerst nog gebeden voor een goede verkiezingsdag - dat is geen voorschrift, maar eigen initiatief van mevrouw de voorzitter van het stembureau. Er zijn vrij veel vrouwen als voorzitter, en uit lange ervaring in Afrika weet ik dat zij het gemiddeld beter doen dan de mannen, vooral als het roerig wordt en er 'crowd control' gevraagd wordt.

Brommertaxi

Vandaag trek ik met de lokale coördinator van het Oegandese waarnemersteam tientallen stembureaus in Kasese en omgeving langs. We charteren elk een boda-boda, brommertaxi, voor 7 euro, waarmee van 9 tot 5 rondcrossen, in de brandende zon. Op de brommer vang je nog wel wind, maar in de stembureaus zitten de mensen de hele dag stil, meestal zonder schaduw, en maar weinigen hebben een paraplu/sol. Op onze inspectietocht worden we overal vriendelijk ontvangen. Peace, mijn baas voor vandaag, kent iedereen al van de verkiezing van afgelopen vrijdag. Bijna overal zijn weer onze waarnemers op hun post. De afwezigen blijken op dat moment hun stem uit te brengen in een nabijgelegen stembureau. De internationale waarnemers, waaronder de EU de grootste groep heeft, zijn op een enkeling na (eentje voor een gebied als half Nederland) al vertrokken. Net vandaag houden ze hun na(!?)bespreking in Kampala. Een dag of twee langer in het veld zat er kennelijk niet in.

We zien af en toe wat foutjes, zoals een stembureau zonder verzegeling (wat de ene keer ter plekke wordt verholpen, en de andere keer niet), een stembiljetboekje waaruit een paar biljetten missen (zo te zien zijn ze er niet stiekem uitgescheurd, dus waarschijnlijk een foutje in de afwerking in de drukkerij?). Overal zitten de partijwaarnemers van rivalen NRM en FDC zij aan zij op een bankje, vaak samen de ene beschikbare kopie van het kiesregister gebruikend. De samenwerking en vertrouwen gaan ons soms een tikkeltje te ver: 's avonds bij het tellen van de stemmen in een bepaald stembureau zetten de afgevaardigden van beide partijen alvast hun handtekeningen op de formulieren waarop de uitslagen moeten worden ingevuld, zodat zij naar huis kunnen. "We kennen de voorzitter, die is absoluut betrouwbaar" is de uitleg die ze desgevraagd geven.

Op onze rondgang komen we langs de stembureaus waar onze brommerchauffeurs en Peace gaan stemmen. Mulimbe, mijn boda-man heeft na zijn middelbare opleiding een paar jaar in het noorden van Oeganda gewerkt, bij een Britse organisatie. Daarna is hij weer naar huis gekomen en van zijn gespaarde geld heeft hij de brommer gekocht, waarmee hij zichzelf kan onderhouden en ook nog aan zijn ouders afdraagt. Peace is vorig jaar afgestudeerd en heeft slechts af en toe kort werk, bij organisaties zoals door Hivos gesteund. Zelfs hier in een klein stadje, ver van de hoofdstad, vind je met diploma moeilijk werk. Zij komt uit een maatschappelijk geëngageerd nest. Haar zuster treffen we onderweg als functionaris in een stembureau en haar moeder is volgende week kandidaat bij de gemeenteraadsverkiezingen. We gaan even langs haar huis, voor een heerlijke sorghumpap als lunch. Moeder komt net terug van de machamba - akker en moestuin. Van de opbrengst daarvan bekostigt ze de opleidingen van de dochters. Even is de wereld heel klein - ook de moeders van Guite en mij stonden er alleen voor om de kost te verdienen en onze studies mogelijk te maken.

Fraude

In Kasese is de FDC, oppositie, sterk. Bij de parlementsverkiezingen hebben de FDC en de NRM ieder 3 zetels behaald - waarvan er eentje door de NRM betwist voor de rechtbank. In het ene stembureau wint de NRM nipt, in het volgende, nog geen 100 meter verderop, wint de FDC. Kortom, hier valt geen houtsnijdende prognose te maken, pas als de stemmen geteld zijn is er duidelijkheid: de NRM wordt de baas. Inmiddels heeft de rechter beslist dat er een hertelling wordt gedaan (voor die ene parlementszetel). Bij het opnieuw tellen blijken er stembiljetten te zijn waarop met twee verschillende pennen is gestemd. Fraude dus, en de hertelling kan nu dus niet geldig doorgang vinden. En zo wordt de oorspronkelijke uitslag gehandhaafd.

Oh oh Kampala!!

Terwijl in de rest van het land de provinciale verkiezingen rustig verlopen - zoals in Kasese - gaat het in de hoofdstad goed mis. In Kampala, zoals in veel grote steden in Afrika, is de oppositie sterk. Regeringspartij NRM is erop gebrand deze keer te winnen in Kampala, temeer daar hun landelijke resultaat zo goed was. Bij verlies in Kampala zullen er zeker koppen rollen. Kortom, dit belooft spannend te worden. 's Ochtends heel vroeg, om een uur of vier, worden er aanhangers van de NRM door FDC-ers betrapt terwijl ze op pad zijn met deels gevulde stembussen. (Hoe nuttig dat die stembussen van doorzichtig plastic zijn, nu kon je meteen zien dat er stembiljetten in zaten). Er wordt flink geknokt, en later pakt de gewaarschuwde politie iedereen en alles op. (Nota bene: de nacht voor de verkiezingen worden de stembussen voor de veiligheid in politiebureaus bewaard). Bij de opening van sommige stembureaus blijken er al stembiljetten in de bus te zitten, zo op het oog wel 100 of meer. Oppositie en waarnemers slaan alarm bij de Kiesraad. De vice-voorzitter komt persoonlijk poolshoogte nemen, hij schrikt zich rot, gaat bij andere stembureaus controleren en besluit aan het eind van de ochtend om de hele verkiezing in groot-Kampala, zo iets als onze hele Randstad, af te breken. Grote consternatie. De NRM-kandidaat beweert dat hij er niets mee te maken heeft. Niemand die hem gelooft - maar hoe bewijs je het? Als hij wel betrokken is, dan mag hij niet meedoen bij de nieuwe ronde, op 14 mart. En dan kan de NRM het wel schudden. Aan de andere kant, hoe kun je zo dom zijn om op de letterlijk meest doorzichtige manier te frauderen? The jury is still out, zoals de Britten zeggen.

Meer over de verkiezingen in Oeganda
My Hivos: Tamme Hansma